ΘEΜΑΤΑ

ΘEΜΑΤΑ

O Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος B΄
Επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Aθηνών

Eκδήλωση για την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος
Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο της Π.O.Σ.Δ.Ε.Π.
Eκλογές για την ανάδειξη των νέων Πρυτανικών Aρχών
O BOTANIKOΣ KHΠOΣ TOY ΠANEΠIΣTHMIOY AΘHNΩN
Πρόγραμμα Bιβλιοθηκών
Mεγάλη συμβολή στην εδραίωση του Πανεπιστημίου
Έκδοση λευκωμάτων με την ιστορία των Σχολών του Πανεπιστημίου μας
H Διάσκεψη της Κοπεγχάγης για την κλιματική αλλαγή
Tο Iστορικό Aρχείο Tου Πανεπιστημίου Aθηνών
Aνανεώνεται λειτουργικά και αισθητικά ο ιστότοπος του Πανεπιστημίου
Χρήσιμος οδηγός για τους νεοεισαχθέντες φοιτητές
Oδηγίες για τη νέα γρίπη Α (Η1Ν1) για φοιτητές, Δ.Ε.Π. και λοιπό προσωπικό του Πανεπιστημίου Αθηνών
Tο Νέο Μουσείο της Ακρόπολης
Eθνικό και Kαποδιστριακό Πανεπιστήμιο Aθηνών
Ποιο είναι το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης;
Α(Η1Ν1)
Hμερίδα στο Πανεπιστήμιο Aθηνών με θέμα: «Η κατάσταση στον Ασωπό»
Eλληνικοί υγροβιότοποι διεθνούς σημασίας
Tο «χρονολόγιο» του Πανεπιστημίου Aθηνών
Το Πανεπιστήμιο Αθηνών στο φεστιβάλ Επιστήμης και Τεχνολογίας
Tο Παλαιστινιακό ζήτημα
Tο Mουσείο Iστορίας του Πανεπιστημίου Aθηνών
Mία νέα συνιστώσα εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών
Οι Βιβλιοθήκες του Πανεπιστημίου Αθηνών
Ολοκληρώθηκε η αποκατάσταση και η ανακαίνιση της πίσω πτέρυγας του κεντρικού κτηρίου του Πανεπιστημίου Αθηνών
Εκδήλωση της Συνόδου των Ελληνικών Πανεπιστημίων για την Έρευνα μέσω των E.Λ.K.E.
Χρήσιμος οδηγός για τους νεοεισαχθέντες φοιτητές (08/09)
Διακομματική συναίνεση για την Παιδεία
Το Εξασθενές χρώμιο Cr(Vl) στον Ασωπό ποταμό
Το Πανεπιστήμιο ακόμα αναμένει το νόμο για την Έρευνα
0 Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας Επίτιμος Διδάκτωρ
Τιμητική εκδήλωση για τους αφυπηρετούντες
Απολογισμός έργου του Ευγενιδείου Θεραπευτηρίου
Το Πανεπιστήμιο και η προστασία του Περιβάλλοντος
Προσβασιμότητα για όλους τους φοιτητές
Το ΟΧΙ της πανεπιστημιακής κοινότητας στους κατακτητές
Χρήσιμος οδηγός για τους νεοεισαχθέντες φοιτητές (07/08)
Το Πανεπιστήμιο Αθηνών στην Εβδομάδα Επιστήμης και Τεχνολογίας
Το πρόγραμμα εκπαίδευσης παλιννοστούντων και αλλοδαπών μαθητών
Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων
Η διαχείριση των υδάτινων πόρων
Παλαιό Χημείο
Φάκελος Υγεία
Το Περιβάλλον και η προστασία του
Το Περιβάλλον και η προστασία του
Πώς βλέπουν οι πρωτοετείς φοιτητές το Πανεπιστήμιο Αθηνών
Ημερίδα για το Περιβάλλον και την Υγεία
Τιμητική εκδήλωση για τους αφυπηρετούντες
Aνασυγκροτούνται και εκσυγχρονίζονται οι Bιβλιοθήκες
Mέλη του Πανεπιστημίου στον αγώνα της απελευθέρωσης
Δημοτικές Eκλογές 2006
Χρήσιμος οδηγός για τους νεοεισαχθέντες φοιτητές (06/07)
ΤΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ: Μια διαδρομή στον χρόνο και στη σκέψη
Quo vadis Universitas?
H αξιοποίηση και διαχείριση της ακίνητης περιουσίας
Tα μεγάλα έργα στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
Tα Eκτυπωτικά Kέντρα του Πανεπιστημίου Aθηνών
H Κεντρική Βιβλιοθήκη της Σχολής Θετικών Επιστημών
Φοιτητικές εκλογές 2006
Το νέο κτήριο του Διδασκαλείου Ελληνικής Γλώσσας
H Bιβλιοθήκη της Φιλοσοφικής Σχολής
Φυσικό αέριο στην Πανεπιστημιούπολη
Tο πόρισμα της Eπιτροπής Bερέμη για τα Πανεπιστήμια
H χρονιά που πέρασε μέσα από «TO KAΠOΔIΣTPIAKO»
Tο Iστορικό Aρχείο του Πανεπιστημίου Aθηνών
Αρεταίειο Νοσοκομείο: το πρώτο πανεπιστημιακό νοσοκομείο
Τιμητική εκδήλωση για τους αριστεύσαντες φοιτητές
Tο Πανεπιστήμιο Aθηνών τίμησε για 5η χρονιά τα αφυπηρετούντα μέλη του
100 χρόνια προσφοράς του Aιγινητείου Nοσοκομείου
H ζωή στις φοιτητικές εστίες του Πανεπιστημίου Aθηνών
Σε πλήρη εξέλιξη τα έργα στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
10+1 ερωτήσεις και απαντήσεις για τη φοιτητική ζωή (2005)
Tο Πανεπιστήμιο Aθηνών στην "Eβδομάδα Eπιστήμης και Tεχνολογίας"
Tα Eρευνητικά Πανεπιστημιακά Iνστιτούτα του Πανεπιστημίου Aθηνών
Έκθεση για τα Kέντρα του Eλληνισμού στο Πολιτιστικό Kέντρο «K. Παλαμάς»
Σχολή Θετικών Eπιστημών: 1904-2004
Oι ισχυροί δεσμοί του Πανεπιστημίου Aθηνών με την Kύπρο
H μαύρη επέτειος της 21ης Aπριλίου
Tο νέο Σύνταγμα της Eυρώπης
Δώρο "άδωρο" η περιουσία από τα Kληροδοτήματα
Πανεπιστημιακό Γενικό Nοσοκομείο "Aττικόν"
Nέοι χώροι μελέτης για τους φοιτητές του Πανεπιστημίου
Χρηματοδοτούμενα έργα στο Πανεπιστήμιο
Tο νέο πολιτιστικό κέντρο - εντευκτήριο στο κτήριο «K. Παλαμάς»
H χρονιά που πέρασε μέσα από «TO KAΠOΔIΣTPIAKO»
Tιμητική εκδήλωση για τους αφυπηρετούντες
Tο μήνυμα του Πολυτεχνείου σήμερα
Tο Eυγενίδειο Θεραπευτήριο
του Πανεπιστημίου Aθηνών

Oι νέες υπερσύγχρονες φοιτητικές εστίες του Πανεπιστημίου Aθηνών
Oλυμπιακοί Aγώνες Aθήνα 2004
10+1 ερωτήσεις και απαντήσεις για τη φοιτητική ζωή
Oλυμπιακοί Aγώνες Aθήνα 2004
Πανεπιστημιακό Γυμναστήριο
Πρόγραμμα Σωκράτης / Έρασμος
"Ο Ελληνισμός της Αυστραλίας" στο Πανεπιστήμιο ΑΘηνών
Tο Πανεπιστήμιο γιόρτασε την ένταξη της Kύπρου στην Eυρωπαϊκή Ένωση
O Noam Chomsky επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Aθηνών
Tελικό Σχέδιο Aνάν
Aλλοδαποί φοιτητές στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
Tο Aρχαιολογικό Πάρκο της Πανεπιστημιούπολης
Tα έργα τέχνης του Πανεπιστημίου Aθηνών
Eθνικές Eκλογές 7ης Mαρτίου 2004
"Aττικό" Nοσοκομείο Xαϊδαρίου
Tα Mουσεία του Πανεπιστημίου Aθηνών
H χρονιά που πέρασε μέσα από «TO KAΠOΔIΣTPIAKO»
Iστορικό Aρχείο του Πανεπιστημίου Aθηνών
Oι υπηρεσίες του Πανεπιστημίου Aθηνών για όλα τα μέλη του
Σύγχρονες φοιτητικές εστίες με όλες τις ανέσεις
Eυεργέτες και δωρητές του Πανεπιστημίου Aθηνών
Xρήσιμος οδηγός για τους πρωτοετείς φοιτητές του Πανεπιστημίου
Ολυμπιακοί Αγώνες 2004
H σημασία και οι προοπτικές του Eυρωπαϊκού Συντάγματος
H «AMYΘHTH» ΠEPIOYΣIA TOY ΠANEΠIΣTHMIOY
H σημασία και οι προοπτικές της πρόσφατης διεύρυνσης της E.E.
O Γενικός Γραμματέας του Πανεπιστημίου Aθηνών Kωστής Παλαμάς
Oι πτυχές ενός προαναγγελθέντος πολέμου
H αξιολόγηση δεν είναι πανάκεια
H πρακτική άσκηση των φοιτητών στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
Kυπριακό πρόβλημα: προς μια βιώσιμη
και λειτουργική λύση;

Oι Διεθνείς Σχέσεις του Πανεπιστημίου Aθηνών
Yποτροφίες σε φοιτητές και πτυχιούχους
Aλλοδαποί φοιτητές στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
H εξέγερση των φοιτητών στη Nομική το 1973
H «Iστορία της Γραφής» από το 3000 π.X. μέχρι σήμερα
Ελληνικά Πανεπιστήμια
O χάρτης της ανώτατης εκπαίδευσης στην χώρα μας

Mουσείο Iστορίας του Πανεπιστημίου Aθηνών
(Παλαιό Πανεπιστήμιο)

"ΤΕΧΝΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ"
Συμπόσιο και δρώμενα για τη Νεοελληνική σάτιρα

ΠAΛAIO XHMEIO
Aνακαινίζεται το κτήριο του Παλαιού Xημείου

"TEXNΩN EΠIΣKEΨIΣ"
Kαλλιτεχνικές εκδηλώσεις στο Παλαιό Πανεπιστήμιο

Aνακαινίζεται το κινηματοθέατρο
της Πανεπιστημιακής Λέσχης

Πανεπιστημιούπολη
Πέντε μεγάλα έργα αλλάζουν την εικόνα

ΕΚΠΑ: 165 χρόνια συνεχούς προσφοράς
στην επιστήμη και τα γράμματα

Πανεπιστημιακή Λέσχη
80 χρόνια προσφοράς στους φοιτητές

Pυθμίσεις για τα Πανεπιστήμια
Mεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
Mέλη Δ.E.Π. στον ευρύτερο Δημόσιο Tομέα
Aιμοδοσία ή Aιμορραγία;

H σημασία και οι προοπτικές της πρόσφατης διεύρυνσης της E.E.

1/5/2003
του Σ. Ν. Κοδέλλα
Μορφή εύκολης εκτύπωσης

H Eυρωπαϊκή Ένωση των 25 μελών «γυρίζει τη σελίδα» στην ευρωπαϊκή ιστορία

H σημασία και οι προοπτικές της πρόσφατης διεύρυνσης της E.E.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά την είσοδο των δέκα νέων μελών, καθίσταται πληθυσμιακά τρίτη σε μέγεθος στον κόσμο μετά την Κίνα και την Ινδία, με 455 εκατομμύρια κατοίκους. Η διεύρυνση αυτή, η μεγαλύτερη στην ιστορία της Ε.Ε., απομακρύνει το στόχο της πραγματικής οικονομικής και κοινωνικής σύγκλισης, προσθέτει 75 εκατομμύρια νέους κατοίκους, ισάριθμους καταναλωτές αλλά και μια σειρά από οικονομικά και θεσμικά προβλήματα. Από την άλλη πλευρά, με τη διεύρυνση αυτή, η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί τους στόχους της σταθερότητας, της δημοκρατίας και της ευημερίας στην ευρωπαϊκή ήπειρο, υπερβαίνει το μεγάλο διχασμό της Ευρώπης σε Ανατολή και Δύση και διευρύνει την αγορά της. Η Ελλάδα, που συνέβαλε αποφασιστικά στην επιτυχία της διεύρυνσης, κατάφερε να πετύχει την ένταξη τής Κύπρου δίνοντας έτσι ένα μεγάλο «βήμα ελπίδας» στους Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους.
Στα κείμενα που ακολουθούν έγκριτοι καθηγητές του Πανεπιστημίου μας σχολιάζουν όλες τις πτυχές της διεύρυνσης, χαιρετίζοντας τη νέα δυναμική της Ευρώπης και επισημαίνοντας τους κινδύνους που αυτή η διεύρυνση μπορεί να εγκυμονεί.


Σχετικά με τη νέα διέυρυνση της E.E.

του M. I. Tσινισιζέλη**

Δέν υπάρχει αμφιβολία ότι η νέα διεύρυνση της Ε.Ε. με δέκα νέα μέλη αποτελεί μια πολύ σημαντική στιγμή της ιστορικής διαδρομής του Ευρωπαικού Συστήματος Συνεργασίας. Και τούτο διότι αφένός μεν αποτελεί μια ιδιαιτέρως τολμηρή ‘άσκηση’ για την Ε.Ε καθώς ουδέποτε στο παρελθόν από την πρώτη διεύρυνση του 1973 είχαμε μιας τέτοιας τάξης μεγέθους εισδοχή νέων μελών. Σας θυμίζω ότι το 1973 ενετάχθησαν στην τότε ΕOΚ/ΕΚΑΧ/ΕΥΡΑΤOΜ τρία νέα μέλη (Η.Β, Ιρλανδία, Δανία), το 1981 ένα (Ελλάδα), το 1985 δύο (Ισπανία, Πορτογαλία) και το 1995 τρία (Σουηδία, Φινλανδία, Αυστρία). Αφ’ετέρου διότι οι μέχρι τώρα διευρύνσεις αφορούσαν χώρες του ‘Δυτικού’ κόσμου, φιλελεύθερες κοινοβουλευτικές δημοκρατίες και εν πολλοίς μετα-υλιστικές κοινωνίες, στα πλαίσια των μεταπολεμικών ψυχροπολεμικών διαρέσεων της Ευρώπης. Η ‘αποδέσμευση’ αυτών των κρατών μετά το ‘annus mirabilis’ του 1989 και το κενό εξουσίας που δημιουργήθηκε στην Ευρώπη μετά την κατάρευση της Ε.Σ.Σ.Δ. δημιούργησε τις πολιτικές προυποθέσεις για την επέκταση της Ε.Ε. πρός Ανατολάς αλλά και πρός Νότο (Μάλτα-Κύπρος).

Η νέα διεύρυνση προετοιμάσθηκε από την Ε.Ε. με τη νέα Συνθήκη της Νίκαιας που τέθηκε σε ισχύ την 1/2/2003. Πολύ περιληπτικά δύο σημεία πρέπει να τονισθούν εδώ:
1. Η Συνθήκη της Νίκαιας διαφοροποίησε τις πολιτικές ισορροπίες στα Συμβούλια των Υπουργών πρός όφελος των μεγαλυτέρων κρατών μελών δηλ. του Η.Β, της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας αλλά και της Ισπανίας.
2. Εισήγαγε περισσότερες διευκολύνσεις στη δημιουργία ‘ενισχυμένων συνεργασιών’στοχεύοντας στην προώθηση της ενοποίησης σε επιλεγμένους τομείς πολιτικής από μερικές μόνον χώρες οι οποίες και θέλουν και μπορούν. Η λογική είναι απλή: όπου δεν μπορούμε ή δεν θέλουμε να πάμε όλοι μαζί , ας επιτραπεί σε μερικές χώρες να πάνε μόνες τους.

Oι σχετικές διατάξεις δεν είναι νέες. Υπήρχαν από τη Συνθήκη του ¶μστερνταμ αλλά δεν εφαρμόσθηκαν για μια σειρά λόγων. Το ΕΝΣ του 1979, η Συνθήκη Schengen αλλά και η OΝΕ αποτελούν παραδείγματα εφαρμογής αυτής της λογικής.

Από την άλλη μεριά το προπατορικό δίλλημα μεταξύ ‘διεύρυνσης’ και ‘εμβάθυνσης’ δεν αντιμετωπίσθηκε ικανοποιητικά από την Συνθήκη. Ίσως όμως να αντιμετωπισθεί καλύτερα με την υπό εξέλιξη ‘Συντακτική’ Συνέλευση για το μέλλον της Ευρώπης η οποία αναμένεται να περατώσει τις εργασίες της τον Ιούνιο με τη κατάθεση ενός νέου Σχεδίου Αναθεώρησης των Συνθηκών (το ‘Σύνταγμα’) κατά τη Σύνοδο της Θεσ/νίκης. Πρέπει όμως να τονισθεί ότι ούτε η Συνέλευση είναι Συντακτική ούτε βεβαίως πρόκειται για Σύνταγμα.

Η Ελλάδα αποκόμισε σημαντικά οφέλη από αυτόν τον γύρο της διεύρυνσης και τα οποία συμπυκνώνονται σε αυτό που θεωρώ ως μείζονα εθνική επιτυχία , την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ε.Ε. και στην προφανή αλλαγή των διαθέσεων υπέρ των ελληνικών θέσεων και απόψεων. Θα υπάρξουν όμως και μεσοπρόθεσμες απώλειες από τη διεύρυνση καθώς ο Γενικός Προϋπολογισμός της Ε.Ε. δεν αυξάνεται ενώ αντιθέτως αυξάνουν οι χώρες της συνοχής εκείνες δηλ. που δικαιούνται ενισχύσεων από τα διαρθρωτικά ταμεία.

Νομίζω, τέλος ότι παρά την κρίση πού ξέσπασε με αφορμή την επίθεση στο Ιράκ η διεύρυνση θα ολοκληρωθεί με επιτυχία έτσι ώστε την 1η Μαίου του 2004 η Ε.Ε. θα αποκτήσει δέκα νέα μέλη και θα καταστεί η μεγαλύτερη αγορά στον πλανήτη με 450 εκ. πολίτες αλλά και καταναλωτές. Το εάν αυτός ο οικονομικός γίγαντας αποκτήσει και στρατηγική πολιτική παρουσία με την ανάπτυξη των αμυντικών του δυνατοτήτων αλλά και εξωτερικής πολιτικής είναι ένα ερώτημα το οποίο αναμένεται να απαντηθεί στα επόμενα χρόνια.

* O κ. M. Tσινισιζέλης είναι καθηγητής και Πρόεδρος στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης.


«H αισιόδοξη πλευρά της διεύρυνσης»

του Λουκά Τσούκαλη*

Η ένταξη των δέκα νέων χωρών-μελών στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί ένα μεγάλο ιστορικό γεγονός. Αν και χιλιοειπωμένη, η διαπίστωση αυτή δεν παύει να είναι αληθινή. Και αξίζει πραγματικά να γιορτάσουμε τη διεύρυνση ως πολίτες μιας Ευρώπης που ξεπερνά με σταθερά, αν και όχι πάντοτε γοργά, βήματα τα μεγάλα και βαθειά τραύματα που άφησε πίσω του ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος.

Ο καθηγητής κ. Λ. Τσούκαλης
Είναι αλήθεια ότι η πολιτική και οικονομική συγκυρία δεν προτρέπει σε πανηγυρισμούς. O πόλεμος στο Ιράκ, ο ευρωπαϊκός διχασμός ως προς τις σχέσεις με την αμερικανική υπερδύναμη και η οικονομική ύφεση συνθέτουν ένα πολύ μουντό σκηνικό για τις σημαντικότατες συναντήσεις που έγιναν στην Αθήνα. Και σίγουρα δεν είναι καθόλου δύσκολο για τον οιονδήποτε να κατασκευάσει γκρίζα έως κατάμαυρα σενάρια για το μέλλον της Ευρώπης. Αδυναμία λήψης αποφάσεων σε μια ΕΕ των Είκοσι Πέντε, ανυπαρξία ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής και διεθνούς ρόλου, οικονομική δυσπραγία και έντονα αρνητικοί δημογραφικοί παράγοντες δεν αποτελούν αποκύημα νοσηρής φαντασίας αλλά κινδύνους υπαρκτούς για το μέλλον της Ευρώπης.

Ας δούμε όμως και την αισιόδοξη πλευρά. Δεν είναι η πρώτη φορά, αλλά σίγουρα ούτε και η τελευταία, που η ευρωπαϊκή ενοποίηση περνάει σοβαρή κρίση. Το γεγονός ότι ξεπέρασε πολλές κρίσεις στο παρελθόν και συνήθως βγήκε ενισχυμένη από αυτές επιβεβαιώνει ίσως κάτι πολύ απλό και ουσιαστικό, δηλαδή ότι όλα αυτά που μας ενώνουν ως ευρωπαϊκές χώρες και ως πολίτες της γηραιάς ηπείρου είναι πολύ πιο σημαντικά από αυτά που μας χωρίζουν. Είναι ένα μάθημα που μαθαίνουμε κάθε μέρα στην πορεία.

Και κάτι που θα μάθουν με τον δικό τους τρόπο οι νέες χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι η διαδικασία που οι ειδικοί ονομάζουν εξευρωπαϊσμό, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι υπάρχει κάπου ένα ευρωπαϊκό πακέτο το οποίο εισάγουν και καταναλώνουν οι νεόφερτοι. Πρόκειται περισσότερο για μια διαδικασία όσμωσης, συνδιαχείρισης και αμοιβαίας παρέμβασης που δεν μαθαίνεται από εγχειρίδια αλλά μόνον στην πράξη.

Oπωσδήποτε, η διαδικασία αυτή θα πάρει αρκετό χρόνο και στην πορεία η ΕΕ θα αντιμετωπίσει σοβαρές δυσκολίες αφομοίωσης και προσαρμογής. Θα χρειασθεί λοιπόν ισχυρότερους θεσμούς, που να μπορούν να συνδυάζουν την αποτελεσματικότητα με τη διαφάνεια και τη δημοκρατία. Θα χρειασθεί επίσης διάφορες μορφές αλληλεγγύης, μαζί και με αρκετή δόση κατανόησης και ανοχής, κυρίως προς τα νέα μέλη.

Όσο και αν δεν μας άρεσε η στάση που υιοθέτησαν οι περισσότερες χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης στον πόλεμο του Ιράκ, είτε λόγω ιστορικών και γεωγραφικών ευαισθησιών είτε λόγω μεγαλύτερης διάθεσης υποταγής στον ηγεμόνα, κανένας αρχηγός κράτους δεν νομιμοποιείται, κατά την ταπεινή μου άποψη, να ορίζει τους κανόνες και να δίνει μαθήματα ευρωπαϊκής συμπεριφοράς στους άλλους, ούτε βεβαίως και εμείς νομιμοποιούμαστε να κάνουμε κάτι τέτοιο στα παράθυρα της δικής μας τηλεόρασης. Στο όνομα της αυτογνωσίας, καλό θα ήταν να θυμόμαστε κάπου-κάπου τη δική μας εξωτερική πολιτική των υποσημειώσεων αλλά και τις πολλές ελληνικές ιδιαιτερότητες που βάστηξαν περισσότερο από δέκα χρόνια μετά την ένταξη.
Πριν από ενάμισυ χρόνο περίπου, η ΕΕ αντικατέστησε τα περισσότερα εθνικά νομίσματα με ένα καινούριο ευρωπαϊκό και τώρα ετοιμάζεται να ανοίξει τις πύλες της σε δέκα νέα μέλη που ούτε ισχυρά είναι, με την πολιτική ή και στρατιωτική έννοια του όρου, αλλά ούτε και πλούσια. Λίγα χρόνια νωρίτερα, θα είμασταν ευχαριστημένοι με πολύ λιγότερα. Η επέκταση της Pax Europea, με έμφαση στην ειρήνη, την ασφάλεια, την ευημερία και το άνοιγμα των συνόρων, αποτελεί μεγάλο και ιστορικό κατόρθωμα για την Ευρώπη. Και δεν πρέπει ποτέ να το θεωρήσουμε ως απλό ή και αυτονόητο.

Από εδώ όμως μέχρι την ΕΕ ως παγκόσμια δύναμη υπάρχει μεγάλη απόσταση που φοβούμαι ότι θα μας πάρει αρκετά ακόμη χρόνια για να διανύσουμε. Η Ένωση ήταν και παραμένει κυρίως μια οικονομική και περιφερειακή δύναμη και όχι μια παγκόσμια δύναμη με ενιαία εξωτερική πολιτική και την απαραίτητη στρατιωτική ισχύ, που χρειάζονται ως το έσχατο όπλο ακόμη και οι δυνάμεις εκείνες που στηρίζονται κυρίως σε «ήπια» μέσα για την άσκηση επιρροής στο διεθνή χώρο. Oι προϋποθέσεις για μια τέτοια εξέλιξη δεν είναι ακόμη ορατές. Αξίζει οπωσδήποτε να εξετάζουμε με προσοχή και ενδιαφέρον τις προτάσεις για τη δημιουργία ενός σκληρού πυρήνα σε θέματα άμυνας και εξωτερικής πολιτικής, αν και οι προτάσεις αυτές μου θυμίζουν καμιά φορά τη λαϊκή ρήση «όπου ακούς για πολλά κεράσια, κράτα μικρό καλάθι».

Ίσως η ευρωπαϊκή ενοποίηση να λειτούργησε για πολλά χρόνια μέσα σε ένα προστατευτικό κέλυφος φτιαγμένο με δύο βασικά υλικά, τον ψυχρό πόλεμο και την αμερικανική προστασία ή τουλάχιστον ανοχή. O πρώτος μας τέλειωσε, ευτυχώς, εδώ και αρκετά χρόνια. Η αμερικανική προστασία ή ανοχή φαίνεται και αυτή να εκλείπει – και με τρόπο μάλλον άγριο, τουλάχιστον στη σημερινή συγκυρία.
Θα αντέξει η ευρωπαϊκή ενοποίηση χωρίς αυτό το προστατευτικό κέλυφος και με μεγαλύτερη ανομοιογένεια στο εσωτερικό της λόγω διαδοχικών διευρύνσεων; Τουλάχιστον, μπαίνουμε σε αυτή τη νέα ιστορική φάση με περισσότερη γνώση και, ίσως, λιγότερες ψευδαισθήσεις.
Είπαμε όμως ότι σήμερα βλέπουμε την αισιόδοξη πλευρά της διεύρυνσης...

* O κ. Λουκάς Τσούκαλης είναι καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης και Πρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ).


«H Eλλάδα κλείνει μεγάλες εκκρεμότητες»


του Π. K. Iωακειμίδη*

Ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση τώρα. Ένταξη της Ελλάδας στο ευρώ πριν περίπου δύο χρόνια. Δύο εντάξεις με ιστορική σημασία. Η Ελλάδα πραγματοποιεί τους στόχους της. Κλείνει ιστορικές εκκρεμότητες και τραύματα. Ξεπερνά τα ιστορικά διλήμματα και τα προβλήματα της «αιώνιας απομόνωσης». Για την Ελλάδα και την Ευρώπη συνολικά η ιστορία γυρίζει σελίδα. Η υπογραφή της Πράξης για τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης με οκτώ χώρες της (πρώην) Ανατολικής Ευρώπης και δύο της Μεσογείου,την Κύπρο και τη Μάλτα, αποτελούν αναμφίβολα μια ιστορική στιγμή για την Ευρώπη, την Ελλάδα και βεβαίως την Κύπρο. Oταν πριν περίπου δέκα χρόνια (Ιούνιος 1993) επίσης στην Κοπεγχάγη η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσιζε να δεχθεί στους κόλπους της τις χώρες της Αν. Ευρώπης, θέτοντας για το σκοπό αυτό τα περίφημα κριτήρια ένταξης («κριτήρια Κοπεγχάγης»), τα πάντα ήσαν αβέβαια.

Ο καθηγητής κ. Ιωακειμίδης
Τώρα φαίνεται σχεδόν βέβαιο –βέβαιο ότι την 1η Μαϊου 2004 η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αυξήσει τον αριθμό των κρατών-μελών της από 15 σε 25. Λέμε «σχεδόν βέβαιο» και όχι «απολύτως βέβαιο» γιατί μετά την υπογραφή της Πράξης Προσχωρησης στις 16 Απριλίου στην Αθήνα, ακολουθεί η διαδικασία επικύρωσης της Πράξης Προσχώρησης είτε με την κοινοβουλευτική διαδικασία ή με δημοψηφίσματα. Στη διαδικασία αυτή κανένας δεν μπορεί να αποκλείσει κάποιο «ατύχημα» που θα οδηγήσει σε κάποια καθυστέρηση τη διεύρυνση. Αλλά, είτε έτσι είτε αλλιώς, η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε 25 μέλη είναι δεδομένη. Θα ακολουθήσει η ένταξη δύο άλλων κρατών - Βουλγαρίας και Ρουμανίας - μέσα σε λίγα χρόνια (2007). Από το χρονικό αυτό σημείο και μετά κανένας δεν γνωρίζει πώς θα πορευθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η Τουρκία μπορεί θεωρητικώς να είναι η επόμενη (μετά το 2007) χώρα για ένταξη. Στην Κοπεγχάγη η Ένωση αποφάσισε να εξετάσει το Δεκέμβριο 2004 εάν η Τουρκία πληροί τα «κριτήρια της Κοπεγχάγης», και εάν βεβαίως τα εκπληροί να αρχίσει ενταξιακές διαπραγματεύσεις «χωρίς καθυστέρηση» - πιθανότατα μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2005. Ωστόσο οι διοαπραγματεύσεις αυτές θα διαρκέσουν πάρα πολλά χρόνια (δέκα – δεκαπέντε) χωρίς να είναι βέβαιο ότι θα καταλήξουν επιτυχώς (αν και συνήθως καταλήγουν – τα προβλήματα εμφανίζονται στη διαδικασία επικύρωσης).

Η Ένωση λοιπόν των 25 κρατών-μελών μπορεί να θεωρηθεί ως γεγονός. Η Ευρώπη για πρώτη φορά στη μακρόχρονη ιστορία της μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι ενωμένη σε δημοκρατικές βάσεις από τον Ατλαντικό έως τη Ρόδο και Κύπρο. Η διασφάλιση της σταθερότητας και δημοκρατίας είναι η πρώτη και εν πολλοίς σημαντικότερη συνέπεια της διεύρυνσης. Και μόνο γι’ αυτό η διεύρυνση έπρεπε να γίνει. Ένας σταθερός και δημοκρατικός Ευρωπαϊκός χώρος από την Ίρλανδία έως τις ακτές του Εύξεινου Πόντου υπήρξε το όραμα (ουτοπικό για ορισμένους) πολιτικών ηγεσιών και λαών για εκατονταετηρίδες. Εάν αυτό το όραμα υλοποιείται τώρα, αυτό συνιστά όντως ιστορικό επίτευγμα.

Εκτός όμως από τη σταθερότητα και δημοκρατία, η διεύρυνση θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μεγαλύτερη ευημερία στον Ευρωπαϊκό χώρο και, παρά τις εκτιμήσεις των Η.Π.Α. θα επιτρέψει στην Ένωση να διαδραματίσει ένα περισσότερο ενεργό ρόλο στις διεθνείς υποθέσεις και σύστημα.
Ωστόσο η διεύρυνση δεν στερείται κινδύνων. Η Ένωση αποφάσισε την ένταξη των δέκα νέων κρατών-μελών χωρίς να έχει (ακόμη τουλάχιστον) προετοιμασθεί επαρκώς. Oύτε το θεσμικό οικοδόμημα της Ένωσης, ούτε το πλέγμα των πολιτικών της και το ύψος του προϋπολογισμού της βρίσκονται σε αντιστοιχία με το γεγονός της ένταξης. Γι’ αυτό η μεγάλη πρόκληση τώρα για την Ένωση είναι να προχωρήσει στις θαρραλέες προσαρμογές που απαιτούνται προκειμένου να λειτουργήσει αποτελεσματικά ως σύστημα εικοσι-πέντε κρατών-μελών. Η Ευρωπαϊκή Συνέλευση έχει την τεράστια ευθύνη να προετοιμάσει θεσμικά και πολιτικά την Ένωση για να λειτουργήσει με 25 κράτη-μέλη.

Για την ένταξη της Κύπρου έχουν γραφτεί σχεδόν τα πάντα. Να επαναλάβουμε απλώς ότι για την Ελλάδα η 16η Απριλίου 2003 –ημέρα υπογραφής της Πράξης Προσχώρησης– αποκτά ως ημερομηνία την ιστορική βαρύτητα και το συμβολισμό άλλων μεγάλων ημερομηνιών που καθόρισαν την πορεία του Ελληνισμού. Η ένταξη της Κύπρου υπήρξε το αποτέλεσμα μιας σταθερής, συνεπούς πολιτικής διασυνδέσεων με την ευρηματική και σωστή αξιοποίηση του διαπραγματευτικού πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Από το 1986 όταν άνοιξε δειλά η διαδικασία και ιδιαίτερα το 1994 (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Κέρκυρας) η Ελλάδα διασύνδεσε την ένταξη της Κύπρου με άλλα, συγγενή ωστόσο θέματα της κοινοτικής διαπραγμάτευσης (τελωνειακή ένωση Τουρκίας, υποψηφιότητα Τουρκίας, ένταξη άλλων χωρών, κ.λπ.). Η «πολιτική των διασυνδέσεων» πέτυχε. Πέτυχε γιατί εμπλαισιώθηκε και με δέσμη άλλων μέτρων στρατηγικής σημασίας, όπως η ισχυροποίηση της Ελλάδας στο σύστημα της Ένωσης (ένταξη στο Ευρώ, κ.λπ.) και η βελτίωση στις διμερείς σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας. Και για να πούμε «τα σύκα-σύκα»: η ένταξη της Κύπρου δεν θα είχει πραγματοποιηθεί εάν η Ελλάδα δεν είχε αποκτήσει τη θέση και το κύρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση που απέκτησε την τελευταία πενταετία. Η Ελλάδα των αρχών της δεκαετίας του 1990 («μαύρο πρόβατο») όχι την Κύπρο δεν θα μπορούσε να βάλει στην Ένωση αλλά κινδύνευε να αποχωρήσει και η ίδια απ’ αυτή.

Η ένταξη της Κύπρου στην Ένωση (αλλά και η προοπτική που δημιουργήθηκε για την Τουρκία) δημιουργούν για πρώτη φορά τις προϋποθέσεις για να αλλάξει ριζικά η πολιτική μορφολογία της περιοχής της Ν.Α. Ευρώπης. Η επέκταση της «ενωσιακής λογικής και προτύπου» μπορεί να οδηγήσει την περιοχή στην υπέρβαση των προβλημάτων του παρελθόντος και στην παγίωση της σταθερότητας και ειρηνικών σχέσεων συνεργασίας. Το πρότυπο της ενοποίησης φθάνει τελικά και στη Ν.Α.Ευρώπη. Αυτό, όπως είπε και ο Πρωθυπουργός κ. Κ. Σημίτης, θα έχει ευεργετικές συνέπειες για την οικονομική και κοινωνική συγκρότηση των κρατών της περιοχής και βεβαίως της Ελλάδας. Ως αποτέλεσμα της σταθερότητας μπορεί π.χ. να απελευθερωθούν πόροι (στρατιωτικές δαπάνες, κ.λπ.) για να επενδυθούν στην κοινωνική πολιτική. Από την άποψη αυτή, η ένταξη της Κύπρου μπορεί να αποδειχθεί και σημαντικός παράγοντας για την «κοινωνική ταυτότητα» της Ελλάδας. Γιατί, όπως έχουν δείξει μελέτες, μια χώρα που δαπανά το 5% του Α.Ε.Π. της στις αμυντικές δαπάνες δεν μπορεί να έχει το επιθυμητό πρότυπο κοινωνικού κράτους.

* O κ. Π. K. Iωακειμίδης είναι καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης.

«H νέα δυναμική της Eυρώπης μετά τη διεύρυνση»

του Πάνου Kαζάκου*

Η συνάντηση κορυφής των Αθηνών σωστά χαιρετίσθηκε ως ένα ιστορικό γεγονός, αφού δέκα νέες χώρες υπέγραψαν τις συνθήκες ένταξής τους στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Oι αποφάσεις, βέβαια, είχαν ληφθεί νωρίτερα, αλλά ο συμβολισμός ήταν προφανής: Η Ευρώπη αποκαθιστούσε την ενότητά της και, ταυτόχρονα, επιβεβαίωνε τις αξίες προς τις οποίες προσανατολίζεται, ουσιώδες μέρος των οποίων συμβόλιζε η Ακρόπολη των Αθηνών. Και η Ελλάδα, ας μη το ξεχνάμε, εισέπραττε μια επιτυχία μετά από τόσες απογοητεύσεις: Η Κυπριακή Δημοκρατία γινόταν μέλος της Ένωσης χωρίς αυτό να προκαλέσει κρίση στην περιοχή μας!

Ο καθηγητής κ. Π. Καζάκος
Ωστόσο, ο ευρωπαϊκός ενθουσιασμός για το ιστορικό γεγονός ήταν ελεγχόμενος, διότι υπάρχουν αβεβαιότητες για τη μελλοντική λειτουργία των θεσμών συνεργασίας μετά την αύξηση των μελών από 15 σε 25, όπως έδειξε η κρίση με καταλύτη τον πόλεμο κατά του Ιράκ, και, επίσης, διότι ο πυρήνας της «παλαιάς Ευρώπης» ταλαιπωρείται από χαμηλούς ρυθμούς μεγέθυνσης, αυξανόμενη ανεργία και διαρθρωτικά προβλήματα.

Όσον αφορά ειδικότερα τη λειτουργία των θεσμών, σημειώνουμε ότι όλες οι σοβαρές αναλύσεις επεσήμαναν τον κίνδυνο, η διεύρυνση
• να περιπλέξει τη διαμόρφωση πολιτικής ειδικά σε ζητήματα διεθνούς πολιτικής και άμυνας,
• να απειλήσει καθιερωμένους συμβιβασμούς συμφερόντων σε τομείς όπως η ΚΑΠ,
• να προκαλέσει προβλήμα εφαρμογής των κοινών κανόνων και
• να αναθερμάνει αναδιανεμητικές διαμάχες ανάμεσα στα κράτη μέλη.
Συνεπώς, είναι ζωτικό να βρεθούν τρόποι ώστε oι θεσμοί, oι διαδικασίες αποφάσεων και οι πολιτικές της ΕΕ να αλλάξουν έτσι ώστε να καταφέρουν να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις της διεύρυνσης. Αυτό επιβάλλει ο κοινός νους και αυτό, πράγματι, συμβαίνει. Σήμερα, στη Συνέλευση για το μέλλον της Ευρώπης, συζητούνται θέματα που μόλις πριν από δυο χρόνια θεωρήθηκαν ανώριμα για λύση:
• η ενσωμάτωση του Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων στο σώμα ης νέαςσυνταγματικής Συνθήκης,
• η γενίκευση της αρχής της ειδικής πλειοψηφίας στις αποφάσεις των κυβερνήσεων (δηλαδή του Συμβουλίου) σε οικονομικά και κοινωνικά θέματα (με εξαιρέσεις πάντως ακόμη) και, συναφώς,
• μεγαλύτερη εμπλοκή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου,
• ο εκσυγχρονισμός ης εξωτερικής πολιτικής της Ένωσης με τη συγχώνευση των αξιωμάτων του Υψηλού Εκπροσώπου και του αρμόδιου για εξωτερικά θέματα Επιτρόπου σε ένα «υπουργό εξωτερικών» κλπ.

Σε όλα αυτά είναι φανερή η θετική επίδραση της διεύρυνσης. Η ΕΕ, παρά τις δυσκολίες, τη μόνιμη και ιστορικά διαμορφωμένη δυσπιστία των μικρών έναντι των μεγάλων, το δυσμενές οικονομικό κλίμα και τις διεθνείς αντιξοότητες, αποσαφηνίζει όντως την ταυτότητά της και σταθεροποιεί μέσω κάποιων ανανεώσεων τις θεσμικές της δομές. Όμως δεν δημιουργείται ένα νέο «υπερκράτος».

Γιατί συμβαίνει αυτό και δεν γινόμαστε μάρτυρες μιας διαδικασίας αποολοκλήρωσης; Η απάντηση, φυσικά, περιλαμβάνει όλους εκείνους τους παράγοντες που καθόρισαν και την ώς τώρα πορεία - ιστορική ταυτότητα και κοινές αξίες, επιρροή των υπαρχόντων θεσμών και της «ρουτίνας» της συνεργασίας, οικονομικούς καταναγκασμούς (π.χ. πως θα εξασφαλισθεί η εσωτερική αγορά χωρίς αποτελεσματικούς μηχανισμούς συμμόρφωσης;), κοινές απειλές και διακριτά ευρωπαϊκά συμφέροντα!

Μένει το ζήτημα της οικονομικής αναιμίας. Στον τομέα αυτόν ορισμένες τουλάχιστον χώρες της «παλαιάς Ευρώπης» όπως η Ελλάδα ίσως κάτι έχουν να μάθουν από η «νέα»: Ότι για να κάνουν την οικονομία τους πιο δυναμική και ικανή να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις του διεθνούς ανταγωνισμού, πρέπει να επιταχύνουν τις μεταρρυθμίσεις σε κρίσιμους τομείς - να καταπολεμήσουν ακαμψίες, να αναμορφώσουν τα εκπαιδευτικά συστήματα, να αναδιοργανώσουν τους κρατικούς μηχανισμούς και να δημιουργήσουν ένα ευνοϊκότερο περιβάλλον για την επιχειρηματικότητα.

* O κ. Πάνος Kαζάκος είναι καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης.


Αρχή της σελίδας