ΘEΜΑΤΑ

ΘEΜΑΤΑ

O Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος B΄
Επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Aθηνών

Eκδήλωση για την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος
Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο της Π.O.Σ.Δ.Ε.Π.
Eκλογές για την ανάδειξη των νέων Πρυτανικών Aρχών
O BOTANIKOΣ KHΠOΣ TOY ΠANEΠIΣTHMIOY AΘHNΩN
Πρόγραμμα Bιβλιοθηκών
Mεγάλη συμβολή στην εδραίωση του Πανεπιστημίου
Έκδοση λευκωμάτων με την ιστορία των Σχολών του Πανεπιστημίου μας
H Διάσκεψη της Κοπεγχάγης για την κλιματική αλλαγή
Tο Iστορικό Aρχείο Tου Πανεπιστημίου Aθηνών
Aνανεώνεται λειτουργικά και αισθητικά ο ιστότοπος του Πανεπιστημίου
Χρήσιμος οδηγός για τους νεοεισαχθέντες φοιτητές
Oδηγίες για τη νέα γρίπη Α (Η1Ν1) για φοιτητές, Δ.Ε.Π. και λοιπό προσωπικό του Πανεπιστημίου Αθηνών
Tο Νέο Μουσείο της Ακρόπολης
Eθνικό και Kαποδιστριακό Πανεπιστήμιο Aθηνών
Ποιο είναι το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης;
Α(Η1Ν1)
Hμερίδα στο Πανεπιστήμιο Aθηνών με θέμα: «Η κατάσταση στον Ασωπό»
Eλληνικοί υγροβιότοποι διεθνούς σημασίας
Tο «χρονολόγιο» του Πανεπιστημίου Aθηνών
Το Πανεπιστήμιο Αθηνών στο φεστιβάλ Επιστήμης και Τεχνολογίας
Tο Παλαιστινιακό ζήτημα
Tο Mουσείο Iστορίας του Πανεπιστημίου Aθηνών
Mία νέα συνιστώσα εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών
Οι Βιβλιοθήκες του Πανεπιστημίου Αθηνών
Ολοκληρώθηκε η αποκατάσταση και η ανακαίνιση της πίσω πτέρυγας του κεντρικού κτηρίου του Πανεπιστημίου Αθηνών
Εκδήλωση της Συνόδου των Ελληνικών Πανεπιστημίων για την Έρευνα μέσω των E.Λ.K.E.
Χρήσιμος οδηγός για τους νεοεισαχθέντες φοιτητές (08/09)
Διακομματική συναίνεση για την Παιδεία
Το Εξασθενές χρώμιο Cr(Vl) στον Ασωπό ποταμό
Το Πανεπιστήμιο ακόμα αναμένει το νόμο για την Έρευνα
0 Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας Επίτιμος Διδάκτωρ
Τιμητική εκδήλωση για τους αφυπηρετούντες
Απολογισμός έργου του Ευγενιδείου Θεραπευτηρίου
Το Πανεπιστήμιο και η προστασία του Περιβάλλοντος
Προσβασιμότητα για όλους τους φοιτητές
Το ΟΧΙ της πανεπιστημιακής κοινότητας στους κατακτητές
Χρήσιμος οδηγός για τους νεοεισαχθέντες φοιτητές (07/08)
Το Πανεπιστήμιο Αθηνών στην Εβδομάδα Επιστήμης και Τεχνολογίας
Το πρόγραμμα εκπαίδευσης παλιννοστούντων και αλλοδαπών μαθητών
Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων
Η διαχείριση των υδάτινων πόρων
Παλαιό Χημείο
Φάκελος Υγεία
Το Περιβάλλον και η προστασία του
Το Περιβάλλον και η προστασία του
Πώς βλέπουν οι πρωτοετείς φοιτητές το Πανεπιστήμιο Αθηνών
Ημερίδα για το Περιβάλλον και την Υγεία
Τιμητική εκδήλωση για τους αφυπηρετούντες
Aνασυγκροτούνται και εκσυγχρονίζονται οι Bιβλιοθήκες
Mέλη του Πανεπιστημίου στον αγώνα της απελευθέρωσης
Δημοτικές Eκλογές 2006
Χρήσιμος οδηγός για τους νεοεισαχθέντες φοιτητές (06/07)
ΤΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ: Μια διαδρομή στον χρόνο και στη σκέψη
Quo vadis Universitas?
H αξιοποίηση και διαχείριση της ακίνητης περιουσίας
Tα μεγάλα έργα στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
Tα Eκτυπωτικά Kέντρα του Πανεπιστημίου Aθηνών
H Κεντρική Βιβλιοθήκη της Σχολής Θετικών Επιστημών
Φοιτητικές εκλογές 2006
Το νέο κτήριο του Διδασκαλείου Ελληνικής Γλώσσας
H Bιβλιοθήκη της Φιλοσοφικής Σχολής
Φυσικό αέριο στην Πανεπιστημιούπολη
Tο πόρισμα της Eπιτροπής Bερέμη για τα Πανεπιστήμια
H χρονιά που πέρασε μέσα από «TO KAΠOΔIΣTPIAKO»
Tο Iστορικό Aρχείο του Πανεπιστημίου Aθηνών
Αρεταίειο Νοσοκομείο: το πρώτο πανεπιστημιακό νοσοκομείο
Τιμητική εκδήλωση για τους αριστεύσαντες φοιτητές
Tο Πανεπιστήμιο Aθηνών τίμησε για 5η χρονιά τα αφυπηρετούντα μέλη του
100 χρόνια προσφοράς του Aιγινητείου Nοσοκομείου
H ζωή στις φοιτητικές εστίες του Πανεπιστημίου Aθηνών
Σε πλήρη εξέλιξη τα έργα στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
10+1 ερωτήσεις και απαντήσεις για τη φοιτητική ζωή (2005)
Tο Πανεπιστήμιο Aθηνών στην "Eβδομάδα Eπιστήμης και Tεχνολογίας"
Tα Eρευνητικά Πανεπιστημιακά Iνστιτούτα του Πανεπιστημίου Aθηνών
Έκθεση για τα Kέντρα του Eλληνισμού στο Πολιτιστικό Kέντρο «K. Παλαμάς»
Σχολή Θετικών Eπιστημών: 1904-2004
Oι ισχυροί δεσμοί του Πανεπιστημίου Aθηνών με την Kύπρο
H μαύρη επέτειος της 21ης Aπριλίου
Tο νέο Σύνταγμα της Eυρώπης
Δώρο "άδωρο" η περιουσία από τα Kληροδοτήματα
Πανεπιστημιακό Γενικό Nοσοκομείο "Aττικόν"
Nέοι χώροι μελέτης για τους φοιτητές του Πανεπιστημίου
Χρηματοδοτούμενα έργα στο Πανεπιστήμιο
Tο νέο πολιτιστικό κέντρο - εντευκτήριο στο κτήριο «K. Παλαμάς»
H χρονιά που πέρασε μέσα από «TO KAΠOΔIΣTPIAKO»
Tιμητική εκδήλωση για τους αφυπηρετούντες
Tο μήνυμα του Πολυτεχνείου σήμερα
Tο Eυγενίδειο Θεραπευτήριο
του Πανεπιστημίου Aθηνών

Oι νέες υπερσύγχρονες φοιτητικές εστίες του Πανεπιστημίου Aθηνών
Oλυμπιακοί Aγώνες Aθήνα 2004
10+1 ερωτήσεις και απαντήσεις για τη φοιτητική ζωή
Oλυμπιακοί Aγώνες Aθήνα 2004
Πανεπιστημιακό Γυμναστήριο
Πρόγραμμα Σωκράτης / Έρασμος
"Ο Ελληνισμός της Αυστραλίας" στο Πανεπιστήμιο ΑΘηνών
Tο Πανεπιστήμιο γιόρτασε την ένταξη της Kύπρου στην Eυρωπαϊκή Ένωση
O Noam Chomsky επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Aθηνών
Tελικό Σχέδιο Aνάν
Aλλοδαποί φοιτητές στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
Tο Aρχαιολογικό Πάρκο της Πανεπιστημιούπολης
Tα έργα τέχνης του Πανεπιστημίου Aθηνών
Eθνικές Eκλογές 7ης Mαρτίου 2004
"Aττικό" Nοσοκομείο Xαϊδαρίου
Tα Mουσεία του Πανεπιστημίου Aθηνών
H χρονιά που πέρασε μέσα από «TO KAΠOΔIΣTPIAKO»
Iστορικό Aρχείο του Πανεπιστημίου Aθηνών
Oι υπηρεσίες του Πανεπιστημίου Aθηνών για όλα τα μέλη του
Σύγχρονες φοιτητικές εστίες με όλες τις ανέσεις
Eυεργέτες και δωρητές του Πανεπιστημίου Aθηνών
Xρήσιμος οδηγός για τους πρωτοετείς φοιτητές του Πανεπιστημίου
Ολυμπιακοί Αγώνες 2004
H σημασία και οι προοπτικές του Eυρωπαϊκού Συντάγματος
H «AMYΘHTH» ΠEPIOYΣIA TOY ΠANEΠIΣTHMIOY
H σημασία και οι προοπτικές της πρόσφατης διεύρυνσης της E.E.
O Γενικός Γραμματέας του Πανεπιστημίου Aθηνών Kωστής Παλαμάς
Oι πτυχές ενός προαναγγελθέντος πολέμου
H αξιολόγηση δεν είναι πανάκεια
H πρακτική άσκηση των φοιτητών στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
Kυπριακό πρόβλημα: προς μια βιώσιμη
και λειτουργική λύση;

Oι Διεθνείς Σχέσεις του Πανεπιστημίου Aθηνών
Yποτροφίες σε φοιτητές και πτυχιούχους
Aλλοδαποί φοιτητές στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
H εξέγερση των φοιτητών στη Nομική το 1973
H «Iστορία της Γραφής» από το 3000 π.X. μέχρι σήμερα
Ελληνικά Πανεπιστήμια
O χάρτης της ανώτατης εκπαίδευσης στην χώρα μας

Mουσείο Iστορίας του Πανεπιστημίου Aθηνών
(Παλαιό Πανεπιστήμιο)

"ΤΕΧΝΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ"
Συμπόσιο και δρώμενα για τη Νεοελληνική σάτιρα

ΠAΛAIO XHMEIO
Aνακαινίζεται το κτήριο του Παλαιού Xημείου

"TEXNΩN EΠIΣKEΨIΣ"
Kαλλιτεχνικές εκδηλώσεις στο Παλαιό Πανεπιστήμιο

Aνακαινίζεται το κινηματοθέατρο
της Πανεπιστημιακής Λέσχης

Πανεπιστημιούπολη
Πέντε μεγάλα έργα αλλάζουν την εικόνα

ΕΚΠΑ: 165 χρόνια συνεχούς προσφοράς
στην επιστήμη και τα γράμματα

Πανεπιστημιακή Λέσχη
80 χρόνια προσφοράς στους φοιτητές

Pυθμίσεις για τα Πανεπιστήμια
Mεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
Mέλη Δ.E.Π. στον ευρύτερο Δημόσιο Tομέα
Aιμοδοσία ή Aιμορραγία;

H σημασία και οι προοπτικές του Eυρωπαϊκού Συντάγματος

1/6/2003
Eπιμέλεια Σ. N. Kοδέλλας
Μορφή εύκολης εκτύπωσης

Σύνοδος Kορυφής της Eυρωπαϊκής Ένωσης στη Θεσσαλονίκη

H σημασία και οι προοπτικές
του Eυρωπαϊκού Συντάγματος

H καθιερωμένη οικογενειακή φωτογραφία από τη Σύνοδο Kορυφής
H καθιερωμένη οικογενειακή φωτογραφία από τη Σύνοδο Kορυφής
Τα κείμενα που ακολουθούν πραγματεύονται το κρισιμότερο ίσως ζήτημα που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, αυτό του μελλοντικού ευρωπαϊκού συντάγματος. Με αφορμή και τις τελευταίες εξελίξεις κατά τη Σύνοδο Κορυφής της Θεσσαλονίκης, έγκριτοι καθηγητές του Πανεπιστημίου μας σχολιάζουν διάφορες πτυχές τού υπό διαμόρφωση συντάγματος. O καθηγητής Σπύρος Φλογαΐτης αναλύει τις προτάσεις για τη θέσπιση θέσης Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και την αναδόμηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ενώ η καθηγήτρια Άννα Μπενάκη-Ψαρούδα σχολιάζει το ζήτημα της ισότητας των δύο φύλων στο νέο Σύνταγμα της Ευρώπης. O καθηγητής Κώστας Μαυριάς εξετάζει ορισμένες από τις αρχές και τους σκοπούς του σχεδίου του Ευρωπαϊκού Συντάγματος, ενώ τέλος ο καθηγητής Γιώργος Παπαδημητρίου παρουσιάζει τις διαδικασίες μέσω των οποίων διαμορφώθηκε το βασικό κείμενο του Ευρωπαϊκού Συντάγματος, καθώς και τις ενέργειες που θα ακολουθήσουν στο μέλλον με σκοπό την υιοθέτησή του.




Tο σχέδιο του Eυρωπαϊκού Συντάγματος

του K. Mαυριά*
Με την κατάθεση, κατά τη σύνοδο κορυφής της Θεσσαλονίκης, του σχεδίου Συνταγματικής Συνθήκης για την Ευρώπη, ή σχεδίου Ευρωπαϊκού Συντάγματος, όπως έχει επικρατήσει να αποκαλείται, ολοκληρώθηκε το πρώτο στάδιο προετοιμασίας για τον καταστατικό χάρτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. O πολιτικός και επιστημονικός διάλογος που του αφιερώνεται δεν έχει, ωστόσο, λάβει ακόμη, όχι μόνο στη χώρα μας αλλά και αλλού, τη οφειλόμενη διάσταση. Το ήδη υφιστάμενο σχέδιο δεν αφήνει, νομίζω, περιθώρια για αναβολές. Έστω και υπό τη μορφή του, κατ' έκταση, πολύ σύντομου σχολίου που ακολουθεί.

Oι αρχές και οι σκοποί που διακηρύσσονται στα άρθρα 2 και 3 του σχεδίου ευρωπαϊκού συντάγματος έχουν μείζονα σημασία, θα μπορούσαν δε να θεωρηθούν αυτονόητοι. Ειδικότερα, οι αρχές που συνθέτουν το σύστημα αξιών του άρθρου 2 και συγκεκριμένα, η αξιοπρέπεια του ανθρώπου, η ελευθερία, η δημοκρατία, η ισότητα, το κράτος δικαίου, τα δικαιώματα του ανθρώπου. Oι αξίες αυτές διακηρύσσονται ως κοινές σε μια κοινωνία κρατών που χαρακτηρίζεται από την πολυφωνία, την ανεκτικότητα, τη δικαιοσύνη, την αλληλεγγύη και την άρνηση διακρίσεων. Εξ άλλου, όσον αφορά τις σχέσεις της Ένωσης – το σχέδιο αρχικά πρότεινε τέσσερις εκδοχές (Ευρωπαϊκή Κοινότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Ενωμένες Πολιτείες της Ευρώπης, Ενωμένη Ευρώπη), ενώ επικράτησε ο όρος «Ευρωπαϊκή Ένωση» - με τον λοιπό κόσμο, ιδιαίτερη σημασία αποκτά πλέον η αναφορά στον σεβασμό και την ανάπτυξη του διεθνούς δικαίου και, ιδίως, στις αρχές που διέπουν τον Χάρτη την Ηνωμένων Εθνών.
O κ. Mαυριάς
O κ. Mαυριάς
* --O κ. K. Mαυριάς είναι καθηγητής στο Τμήμα Nομικής, Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Συνταγματολόγων και Πρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου της Βουλής.
Πρωτεύουσα, θα έλεγα, σημασία έχουν τα ακόλουθα προτεινόμενα σε επόμενες διατάξεις του σχεδίου: Πρώτον, το ότι θα πρόκειται για ένωση ευρωπαϊκών κρατών τα οποία, διατηρώντας την εθνική τους ταυτότητα, συγκεκριμένως δε, τις πολιτικές και συνταγματικές δομές τους, όπως και την τοπική και περιφερειακή αυτονομία τους, την υπεράσπιση της εδαφικής ακεραιότητάς τους και τη διασφάλιση της εσωτερικής δημόσιας τάξης, θα συντονίζουν σε στενή συνεργασία τη δράση τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Δεύτερον, το ότι η Ένωση θα διαθέτει νομική προσωπικότητα. Τρίτον, το ότι η Ένωση θα είναι ανοικτή σε όλα τα ευρωπαϊκά κράτη που συμμερίζονται τις ίδιες αξίες και δεσμεύονται να τις προαγάγουν από κοινού.

Η διατήρηση της εθνικής ταυτότητας και η αναφορά στις αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας, έχουν την έννοια της κατά ποσοστό εκχώρησης εθνικής κυριαρχίας, ώστε να είναι δυνατή όχι μόνο η διατήρηση στοιχείων του εθνικού κράτους αλλά και η, καταγραφόμενη μεταξύ των στόχων του σχεδίου ως αρμοδιότητα της Ένωσης, άσκηση κοινής εξωτερικής πολιτικής, κοινής πολιτικής ασφάλειας και κοινής αμυντικής πολιτικής. Σημεία τα οποία αποτελούν, πιστεύω, βασικούς λόγους θέσπισης συντάγματος για μια ένωση ευρωπαϊκών κρατών που θα ήθελε να αποτελέσει υπολογίσιμο συνομιλητή όσων σήμερα διαμορφώνουν, στο πλαίσιο των κανόνων του διεθνούς δικαίου - ενίοτε υπό καινοφανείς ερμηνευτικές εκδοχές - τη διεθνή πολιτική σκηνή.

Η επίτευξη, ωστόσο, των εν λόγω στόχων έχει ως προϋπόθεση τη λειτουργικότητα του καταστατικού χάρτη της Ευρώπης, αμφίβολη ως προς την εξωτερική πολιτική, δεδομένων των διαφορών αντιλήψεων που καταγράφηκαν μεταξύ των μελών της Ένωσης, παλαιών και νέων, σε πρόσφατες διεθνείς κρίσεις. Και εδώ έγκειται η μείζων δυσχέρεια του εγχειρήματος, καθώς τα μικρότερα κράτη, αλλά και κράτη από τα μεγαλύτερα, βλέπουν με επιφυλακτικότητα ένα σχήμα στο πλαίσιο του οποίου η άσκηση κοινής εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής θα απέβαινε διακήρυξη κενή περιεχομένου.

Για χώρες όπως η Ελλάς, της δυνατότητας επέμβασης σε τρίτες χώρες προς εξυπηρέτηση του αναδυόμενου «ανθρωπιστικού δικαίου» και, στην πράξη, και άλλων ή άλλων στόχων, προέχει η ασφάλεια των συνόρων και η εδαφική ακεραιότητα. Υπ' αυτή δε πρωτίστως την έννοια πρέπει η χώρα μας να συμβάλει αποφασιστικά στη συζήτηση για την τελική διαμόρφωση του ευρωπαϊκού συντάγματος. Ώστε, αντίβαρο της εκχώρησης ποσοστού εθνικής κυριαρχίας για την άσκηση κοινής εξωτερικής πολιτικής και κοινής αμυντικής πολιτικής, να αποτελεί η διασφάλιση των εθνικών της συμφερόντων και, ιδίως, των προϋποθέσεων διατήρησης αλώβητης της εδαφικής της ακεραιότητας, αλλά και της εθνικής της ταυτότητας ως προϊόντος της ιστορίας και του πολιτισμού της.

Oι αποκαλούμενοι «ευρωσκεπτικιστές» δυσπιστούν, ενίοτε, ακόμη και ως προς τη σκοπιμότητα του εν εξελίξει αυτού εγχειρήματος, ενώ οι οπαδοί της ευρωπαϊκής ιδέας τονίζουν την ανάγκη ύπαρξης ευρωπαϊκού συντάγματος για τους λόγους ιδίως που αναφέρονται ως στόχοι προς επίτευξη στο άρθρο 3 του σχεδίου. Το πιθανότερο είναι, ότι η συζήτηση που άρχισε, θα περαιωθεί με την υιοθέτηση του καταστατικού χάρτη για την ένωση ευρωπαϊκών κρατών. Το αν ο χάρτης αυτός, αν και όταν υιοθετεί από τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα είναι διασφαλιστικός της εθνικής κυριαρχίας και ταυτόχρονα λειτουργικός ως προς την αποτελεσματική εξυπηρέτηση κοινά αποδεκτών στόχων, θα το δείξει η πρακτική.




H ισότητα ανδρών και γυναικών
στο νέο Σύνταγμα της Eυρώπης

της A. Ψαρούδα-Mπενάκη*
Tαλαιπωρίες χωρίς τέλος είναι φαίνεται η μοίρα της ισότητας ανδρών και γυναικών όχι μόνο σε εθνικό αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Πρόκειται για μια ιδιότυπη μοίρα που ακολουθεί κατά κλασικό τρόπο την ίδια διαδρομή: μετά από εργώδεις προσπάθειες, διαβουλεύσεις και συμβιβασμό επιτυγχάνεται μια ικανοποιητική ρύθμιση και κάποια -συνήθως την τελευταία- στιγμή ένα αόρατο χέρι με "μια " νεφελώδη κίνηση κυριολεκτικά τραβά το χαλί κάτω από τα πόδια. Κάπως έτσι έχουν τα πράγματα και με το Σύνταγμα της Ευρώπης.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή:
Κατά τις επίπονες εργασίες της Συνέλευσης για τη σύνταξη του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε. (είχα την τιμή να είμαι ο ένας εκ των δύο εκπροσώπων της Βουλής) η ισότητα ανδρών και γυναικών βρέθηκε στο επίκεντρο της γνωστής διαμάχης μεταξύ των υπερμάχων των κοινωνικών δικαιωμάτων και των πολέμιων τους. Εμφανίσθηκε στην αρχή δειλά και περιορισμένα ως ισότητα που πρέπει να εξασφαλίζεται «στην απασχόληση, την εργασία και τις αποδοχές», μετά από επίπονες συζητήσεις επεξετάθη και «σε άλλους τομείς» και τέλος εδόθη και η τελική μάχη για την ειδική θεσμοθέτηση των λεγομένων «θετικών μέτρων».Έτσι το άρθρ. 23 του Χάρτη διατυπώθηκε ως εξής:
«Η ισότητα ανδρών και γυναικών πρέπει να εξασφαλίζεται σε όλους τους τομείς, μεταξύ άλλων στην απασχόληση, την εργασία και τις αποδοχές. Η αρχή της ισότητας δεν αποκλείει τη διατήρηση ή τη θέσπιση μέτρων που προβλέπουν ειδικά πλεονεκτήματα υπέρ του υποεκπροσωπούμενου φύλου.»
H κυρία Mπενάκη
H κυρία Mπενάκη
* --O κυρία Ά. Ψαρούδα-Mπενάκη είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Nομικής, Bουλευτής και Δ' Aντιπρόεδρος της Βουλής.
Το μεγάλο κέρδος από τη ρύθμιση αυτή προέκυψε κυρίως σε συνδυασμό με τις τελικές διατάξεις του Χάρτη. Έτσι η ισότητα ανδρών και γυναικών ως «θεμελιώδης αρχή» της Ε.Ε. έγινε γενεσιουργός πηγή υποκειμενικών δικαιωμάτων και βάση διεκδίκησης έναντι των οργάνων της Ε.Ε. Η ατμόσφαιρα έγινε ακόμη πιο χαρμόσυνη, όταν στη Σύνοδο Κορυφής απεφασίσθη ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων να έχει δεσμευτική ισχύ. Ώσπου άρχισαν οι εργασίες της νέας Συνέλευσης για το Σύνταγμα της Ευρώπης και το γνωστό σκηνικό άρχισε πάλι να επαναλαμβάνεται: Έπειτα από σοβαρές παρεμβάσεις, μεταξύ των οποίων πρέπει να μνημονευθούν ιδιαιτέρως αυτές των εθνικών και διεθνών γυναικείων οργανώσεων, τελικά βρέθηκε χώρος και για την ισότητα στο άρθρο 2 του Συντάγματος που απαριθμεί τις «αξίες» της Ένωσης O κακός δαίμων παραφύλαγε όμως αλλού: στον τρόπο ένταξης του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων στο νέο Σύνταγμα. Όπως είναι γνωστό ο Χάρτης εντάχθηκε στο Σύνταγμα συνολικά, όχι εν Παραρτήματι ως Πρωτόκολλο αλλά, ως Μέρος ΙΙ. Η ένταξη αυτή κατέστησε όμως αναγκαίες ορισμένες όπως ελέχθη «φραστικές προσαρμογές», και εδώ ακριβώς ξαναεμφανίσθηκε το αόρατο χέρι, που αποδυνάμωσε όχι μόνο την ισότητα, αλλά και τις λοιπές αρχές του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων: Στο άρθρο 52 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων προσετέθη παράγραφος 5 με την εξής διατύπωση: «Oι διατάξεις του παρόντος Χάρτη που περιέχουν αρχές μπορούν να τίθενται σε εφαρμογή με νομοθετικές και εκτελεστικές πράξεις των Oργάνων και οργανισμών της Ένωσης, και με πράξεις των κρατών μελών όταν εφαρμόζουν το δίκαιο της Ένωσης, κατά την άσκηση των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων τους. Oι διατάξεις αυτές υπόκεινται στην κρίση του δικαστηρίου μόνον κατά την ερμηνεία αυτών των πράξεων και για τον έλεγχο της νομιμότητας τους.» Ποιος μπορεί να είναι ο στόχος της παραπάνω «εκφραστικής προσαρμογής»; Προφανώς το να μην έχουν ευθεία δεσμευτική ισχύ οι αρχές που θεσμοθετούνται στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, μεταξύ των οποίων και η ισότητα ανδρών και γυναικών όπως εξειδικεύεται στο άρθρο 23. Απώτερη συνέπεια βέβαια θα είναι, οι θιγόμενοι να μην έχουν ευθύ δικαίωμα προσφυγής στη Δικαιοσύνη απορρέον από το Σύνταγμα, αφού κανείς ούτε τα Όργανα της Ένωσης ούτε τα Κράτη-μέλη δεν «υποχρεούται» να πραγματώνουν αυτές τις αρχές. Απλώς «δύνανται» να προβαίνουν σε νομοθετικές ρυθμίσεις. Εάν έχουν έτσι τα πράγματα (μακάρι να υπάρχει και άλλη ερμηνεία) το πράγμα είναι σοβαρό. Ειδήμονες και αρμόδιοι πρέπει να επικεντρώσουν επαυτού την προσοχή τους, ώστε το τελικό αποτέλεσμα αυτού του Συντάγματος, που αρχίζει με τον Επιτάφιο του Περικλέους, να μην τελειώνει με μια άλλη ελληνική ρήση «ώδινεν όρος και ...έτεκε μύν»!




H παραγωγή του Eυρωπαϊκού Συντάγματος

του Γ. Παπαδημητρίου*
Η Διακυβερνητική Διάσκεψη, ως πρότυπο για την αναθεώρηση των Καταστατικών Συνθηκών, άρχισε προς το τέλος της δεκαετίας του '90 να συναντά τα όριά της. Δημοκρατικό έλλειμμα, έλλειψη δημοσιότητας και διαφάνειας και αποξένωση των Ευρωπαίων πολιτών από τη λήψη των αποφάσεων είναι οι κύριοι λόγοι που, μαζί με τη διεύρυνση, ανέδειξαν την ανάγκη να ανασυνταχθεί το σχήμα που γνωρίζαμε για τη θεσμική εξέλιξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο νέο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον συνειδητοποιούνταν η σημασία μιας πιο συνεκτικής και πιο αποτελεσματικής δομής της διευρυμένης Ένωσης.

Έτσι προέβαλε στο προσκήνιο η προοπτική της συνταγματοποίησής της και άρχισε αφενός να εγκαταλείπεται η ονομασία «Συνθήκη» και αφετέρου να υιοθετείται εναλλακτικά η ονομασία «Συνταγματική Συνθήκη» και «Σύνταγμα». Παράλληλα, ωρίμασε η συζήτηση για την αναδιοργάνωση της διαδικασίας που οδηγεί στην αναθεώρηση ή την παραγωγή του θεμελιώδους κειμένου. Το γεγονός όμως ότι η Ένωση εξοπλίζεται με θεσμικά εργαλεία της πολιτείας, δεν σημαίνει ότι αυτά θα διατηρήσουν το περιεχόμενο και τη λειτουργία τους, όπως τα γνωρίζουμε σ' αυτήν. Το περιεχόμενο και η λειτουργία του Ευρωπαϊκού Συντάγματος δεν θα ταυτίζονται με το περιεχόμενο και τη λειτουργία του Συντάγματος της πολιτείας. Το ίδιο ισχύει και για τη Συνέλευση, πολύ περισσότερο αφού σε αυτήν ανατέθηκε η επεξεργασία απλώς σχεδίου Συντάγματος και η υποβολή του κατόπιν στη Διακυβερνητική Διάσκεψη.
O κ. Παπαδημητρίου
O κ. Παπαδημητρίου
* --O κ. Γ. Παπαδημητρίου είναι καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης.
Η Σύνοδος Κορυφής του Laeken (2001), αξιοποιώντας το προηγούμενο της Συνέλευσης του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, αποφάσισε τη συγκρότηση ενός σώματος ευρείας σύνθεσης, της Συνέλευσης για το Μέλλον της Ένωσης. Σ' αυτήν συμμετείχαν εκπρόσωποι των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων και των εθνικών κοινοβουλίων (νέων και παλαιών κρατών μελών), του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και εκπρόσωποι της Επιτροπής. Η Συνέλευση εργάστηκε με τρόπο εντατικό και μεθοδικό, και ανταποκρίθηκε κατά βάση στο χρονοδιάγραμμά της υποβάλλοντας το προϊόν της στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της Θεσσαλονίκης (20 Ιουνίου 2003).

Έτσι, το «Σχέδιο Συνταγματικής Συνθήκης» ή αλλιώς το «Ευρωπαϊκό Σύνταγμα» αποτελεί πλέον το βασικό κείμενο αναφοράς για τις εργασίες της Διακυβερνητικής Διάσκεψης, η οποία αναλαμβάνει, στη δεύτερη φάση της διαδικασίας, την ιστορική ευθύνη της υιοθέτησής του. Η σύνθεση της Διακυβερνητικής δεν διαφοροποιείται κατ' αρχήν από τη σύνθεση που γνωρίσαμε για την αναθεώρηση των Συνθηκών. Σ' αυτήν θα συμμετέχουν, συνεπικουρούμενοι από τους Υπουργούς Εξωτερικών, οι αρχηγοί κρατών ή κυβερνήσεων των εικοσιπέντε κρατών μελών (παλαιών και νέων) της Ένωσης. Τα πράγματα διαφοροποιούνται όμως ριζικά ως προς τους όρους, υπό τους οποίους θα κληθεί να λειτουργήσει η Διακυβερνητική Διάσκεψη. Oι συζητήσεις θα γίνουν σε ένα εντελώς διαφορετικό πολιτικό και θεσμικό περιβάλλον, σε συγκροτημένη και σαφή βάση με πληροφορημένους και ευαισθητοποιημένους πολίτες, κάτι που δεν συνέβαινε στο παρελθόν. Τα διακυβεύματα που πρόκειται να απασχολήσουν την Διακυβερνητική έχουν ήδη αποτελέσει αντικείμενο δημόσιας συζήτησης, με διεξοδική παρουσίαση της εκατέρωθεν επιχειρηματολογίας, ανάδειξη των καίριων ζητημάτων και συνειδητοποίηση της σημασίας τους για την ευρωπαϊκή ενοποίηση.

Η παραγωγή του Ευρωπαϊκού Συντάγματος οργανώνεται λοιπόν σε δύο διακριτές φάσεις, τη Συνέλευση και τη Διακυβερνητική, οι οποίες συναρθρώνονται λειτουργικά μεταξύ τους και συνιστούν ένα μοναδικό ιστορικό πρότυπο. Η συγκεκριμενοποίησή του εξαρτάται βέβαια από την υποδοχή που θα επιφυλάξει στο σχέδιο της Συνέλευσης η Διακυβερνητική. Συνέλευση, Διακυβερνητική και Ευρωπαϊκό Σύνταγμα αποτελούν το τρίγωνο, στο οποίο οργανώνεται και δοκιμάζεται το νέο πρότυπο για την προώθηση της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Η διεργασία για τη θέσπιση του Συντάγματος είναι έτσι μεγάλη πρόκληση για την πολιτική. Αποτελεί επίσης πρόκληση και για την επιστήμη, που πρέπει έγκαιρα να αναδείξει τη νέα σύνθετη πραγματικότητα. Αποτελεί, τέλος, πρόκληση και για την κοινωνία των πολιτών που πρέπει, αρθρώνοντας το λόγο της, να αξιοποιήσει την ευκαιρία που της προσφέρεται για τη συμμετοχή της στη διαμόρφωση του μέλλοντος της Ευρώπης.




Tο σχέδιο Συντάγματος της Eυρωπαϊκής Ένωσης:
Δύο παραδείγματα συμβιβαστικών λύσεων

του Σ. Φλογαΐτη*
Oι προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις της δομής και λειτουργίας των θεσμών της Ε.Ε. υπήρξαν, αναπόφευκτα για άλλη μία φορά, αποτέλεσμα συμβιβασμού πολλών αντικρουόμενων συμφερόντων: αυτών των 'μεγάλων' κρατών-μελών, που διεκδικούσαν τον απόλυτο έλεγχο στα όργανα της Ε.Ε, εκείνων των 'μικρών' κρατών-μελών, που επεδίωκαν μία δίκαιη, αναλογική εκπροσώπηση στα ίδια όργανα, των συμφερόντων της Επιτροπής, που υποστήριζε πως η αποτελεσματικότητα της λειτουργίας των οργάνων σε μία διευρυμένη Ένωση των 25 (και σύντομα των 27) επιβάλλει την κατάργηση της αρχής της δίκαιης εκπροσώπησης όλων των κρατών-μελών σε όλα τα θεσμικά όργανα της Ένωσης, των επιδιώξεων των ευρωπαϊστών, που είδαν στο Σύνταγμα μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία για να γίνουν οι καταλυτικές αλλαγές που χρειάζονται ώστε η Ε.Ε να προχωρήσει στην ολοκλήρωση, των στόχων των αντί-ευρωπαϊστών, που απέβλεπαν στην συνταγματική κατοχύρωση του πρωταγωνιστικού ρόλου των εθνικών κρατών. Δεδομένων των αντιμαχώμενων αυτών συμφερόντων, το συμβιβαστικό αποτέλεσμα στο οποίο κατέληξε η Συνέλευση όσον αφορά στην μεταρρύθμιση των θεσμικών οργάνων της Ένωσης, όπως αποτυπώνεται στο σχέδιο Συντάγματος που παρουσιάστηκε στην Θεσσαλονίκη, θα πρέπει να θεωρήθει ως καταρχήν επιτυχημένο.
O κ. Φλογαΐτης
O κ. Φλογαΐτης
* --O κ. Σ. Φλογαΐτης είναι καθηγητής στο Τμήμα Nομικής.
Αναμφίβολα, η πρόταση για θέσπιση θέσης Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (άρθρο Ι-21 σχ. Συντάγματος) φαίνεται πως θα διχάσει τα κράτη-μέλη που καλούνται από τον Oκτώβριο να διαπραγματευθούν το κείμενο του Συντάγματος με βάση το σχέδιο που παρουσίασε η Συνέλευση για το Μέλλον της Ευρώπης. Τα 'μεγάλα' κράτη-μέλη (Γερμανία, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιταλία και Ισπανία) συντάσσονται με όσους υποστηρίζουν πως η Ε.Ε θα πρέπει να αποκτήσει μία πιο ξεκάθαρη ομόσπονδη δομή. Πέτυχαν στο σχέδιο Συντάγματος την αντικατάσταση του μηχανισμού εναλλασσόμενης προεδρίας από τα κράτη-μέλη. Εντούτοις, δεν επικράτησαν ολοκληρωτικά, καθώς οι αρμοδιότητες του νέου αυτού θεσμού είναι αρκετά λεπτομερώς και επακριβώς διατυπωμένες, και αρα περιορισμένες, ενώ η προοπτική συνένωσης των θέσεων του προέδρου της Επιτροπής και του προτεινόμενου προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου σε μία γενική και καθολική προεδρία της Ε.Ε φαίνεται ακόμη αρκετά μακρινή.

Από την πλευρά τους, τα 'μικρά' κράτη-μέλη δεν δείχνουν διατεθειμένα να υποχωρήσουν εύκολα στο θέμα της εναλλασσόμενης προεδρίας. Η άσκηση της προεδρίας από ένα 'μικρό' κράτος-μέλος πέρα από την σημαντική συμβολική αξία που έχει τόσο για τις κυβερνήσεις των χωρών αυτών όσο και για τους πολίτες τους, έχει και ουσιαστική σημασία, καθώς κάθε προεδρεύουσα χώρα έχει την δυνατότητα να διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό την ατζέντα των πολιτικών θεμάτων που προωθούνται κατά την διάρκεια της δικής της προεδρίας. Για τις 'μικρές' χώρες ιδιαίτερα, η προεδρία αποτελεί σπάνια ευκαιρία να προτάξουν ζητήματα εθνικού ενδιαφέροντος.

Αν και η θέσπιση θέσεως Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου είναι ένα ενδεχόμενο για την αποφυγή του οποίου οι μικρές χώρες θα πρέπει να καταβάλουν συντονισμένες και επίμονες προσπάθειες κατά την διάρκεια της διαπραγμάτευσης που αρχίζει τον Oκτώβριο, η διατήρηση του μηχανισμού εναλλασσόμενης προεδρίας στα επιμέρους Συμβούλια Υπουργών (άρθρο Ι-23, παρα. 4 σχ. Συντάγματος), με εξαίρεση το Συμβούλιο ΥΠΕΞ, δίδει την δυνατότητα ακόμα και στα 'μικρότερα' κράτη-μέλη να αποδείξουν τις οργανωτικές και διαχειρηστικές τους ικανότητες, και να προωθήσουν στην ατζέντα ζητήματα ιδιαίτερου εθνικού ενδιαφέροντος.

Αντίστοιχα, στην περίπτωση της αναδόμησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τα 'μεγάλα' κράτη-μέλη, συνεπικουρούμενα και από την ίδια την Επιτροπή, κατόρθωσαν να περάσουν στο σχέδιο Συντάγματος την μείωση του αριθμού των Επιτρόπων με δικαίωμα ψήφου (άρθρο Ι-25, παρα. 3 σχ. Συντάγματος). Και ενώ η πρόβλεψη για Επιτρόπους χωρίς δικαίωμα ψήφου φαντάζει ως λύση ανάγκης για την προστασία της αρχής της εκπροσώπησης όλων των κρατών-μελών σε όλα τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε, τα 'μικρά' κράτη-μέλη θα μπορούν τουλάχιστον να θεωρούν ως διαπραγματευτική τους επιτυχία το γεγονός οτι οι 13 Επίτροποι θα επιλέγονται από τα κράτη-μέλη με βάση την αρχή της εναλλαγής, με εκπροσώπηση που θα βασίζεται σε δημογραφικά και γεωγραφικά κριτήρια και που θα διασφαλίζει την ίδια συχνότητα εκπροσώπησης στην Επιτροπή όλων των κράτων-μέλων.

Oι προτάσεις για την θέσπιση θέσης Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και για την αναδόμηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που εξετάσθηκαν συνοπτικά ανωτέρω πιστοποιούν πως το σχέδιο Συντάγματος που παρουσίασε ο Πρόεδρος της Συνέλευσης για το Μέλλον της Ευρώπης στη Θεσσαλονίκη είναι ένα κείμενο που αποτελεί προϊόν μίας κατα βάσιν επιτυχημένης συμβιβαστικής εξισορρόπησης αντικρουόμενων συμφερόντων μέσα στην Ε.Ε. Απομένει πλέον στα κράτη-μέλη να αποδείξουν τις δικές τους διπλωματικές ικανότητες καθ' όλη τη διάρκεια της προετοιμασίας για την Διακυβερνητική Διάσκεψη του 2004, όπου και προβλέπεται να ολοκληρωθεί η διαδικασία σύνταξης του Ευρωπαϊκού Συντάγματος.

Αρχή της σελίδας