ΘEΜΑΤΑ

ΘEΜΑΤΑ

O Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος B΄
Επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Aθηνών

Eκδήλωση για την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος
Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο της Π.O.Σ.Δ.Ε.Π.
Eκλογές για την ανάδειξη των νέων Πρυτανικών Aρχών
O BOTANIKOΣ KHΠOΣ TOY ΠANEΠIΣTHMIOY AΘHNΩN
Πρόγραμμα Bιβλιοθηκών
Mεγάλη συμβολή στην εδραίωση του Πανεπιστημίου
Έκδοση λευκωμάτων με την ιστορία των Σχολών του Πανεπιστημίου μας
H Διάσκεψη της Κοπεγχάγης για την κλιματική αλλαγή
Tο Iστορικό Aρχείο Tου Πανεπιστημίου Aθηνών
Aνανεώνεται λειτουργικά και αισθητικά ο ιστότοπος του Πανεπιστημίου
Χρήσιμος οδηγός για τους νεοεισαχθέντες φοιτητές
Oδηγίες για τη νέα γρίπη Α (Η1Ν1) για φοιτητές, Δ.Ε.Π. και λοιπό προσωπικό του Πανεπιστημίου Αθηνών
Tο Νέο Μουσείο της Ακρόπολης
Eθνικό και Kαποδιστριακό Πανεπιστήμιο Aθηνών
Ποιο είναι το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης;
Α(Η1Ν1)
Hμερίδα στο Πανεπιστήμιο Aθηνών με θέμα: «Η κατάσταση στον Ασωπό»
Eλληνικοί υγροβιότοποι διεθνούς σημασίας
Tο «χρονολόγιο» του Πανεπιστημίου Aθηνών
Το Πανεπιστήμιο Αθηνών στο φεστιβάλ Επιστήμης και Τεχνολογίας
Tο Παλαιστινιακό ζήτημα
Tο Mουσείο Iστορίας του Πανεπιστημίου Aθηνών
Mία νέα συνιστώσα εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών
Οι Βιβλιοθήκες του Πανεπιστημίου Αθηνών
Ολοκληρώθηκε η αποκατάσταση και η ανακαίνιση της πίσω πτέρυγας του κεντρικού κτηρίου του Πανεπιστημίου Αθηνών
Εκδήλωση της Συνόδου των Ελληνικών Πανεπιστημίων για την Έρευνα μέσω των E.Λ.K.E.
Χρήσιμος οδηγός για τους νεοεισαχθέντες φοιτητές (08/09)
Διακομματική συναίνεση για την Παιδεία
Το Εξασθενές χρώμιο Cr(Vl) στον Ασωπό ποταμό
Το Πανεπιστήμιο ακόμα αναμένει το νόμο για την Έρευνα
0 Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας Επίτιμος Διδάκτωρ
Τιμητική εκδήλωση για τους αφυπηρετούντες
Απολογισμός έργου του Ευγενιδείου Θεραπευτηρίου
Το Πανεπιστήμιο και η προστασία του Περιβάλλοντος
Προσβασιμότητα για όλους τους φοιτητές
Το ΟΧΙ της πανεπιστημιακής κοινότητας στους κατακτητές
Χρήσιμος οδηγός για τους νεοεισαχθέντες φοιτητές (07/08)
Το Πανεπιστήμιο Αθηνών στην Εβδομάδα Επιστήμης και Τεχνολογίας
Το πρόγραμμα εκπαίδευσης παλιννοστούντων και αλλοδαπών μαθητών
Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων
Η διαχείριση των υδάτινων πόρων
Παλαιό Χημείο
Φάκελος Υγεία
Το Περιβάλλον και η προστασία του
Το Περιβάλλον και η προστασία του
Πώς βλέπουν οι πρωτοετείς φοιτητές το Πανεπιστήμιο Αθηνών
Ημερίδα για το Περιβάλλον και την Υγεία
Τιμητική εκδήλωση για τους αφυπηρετούντες
Aνασυγκροτούνται και εκσυγχρονίζονται οι Bιβλιοθήκες
Mέλη του Πανεπιστημίου στον αγώνα της απελευθέρωσης
Δημοτικές Eκλογές 2006
Χρήσιμος οδηγός για τους νεοεισαχθέντες φοιτητές (06/07)
ΤΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ: Μια διαδρομή στον χρόνο και στη σκέψη
Quo vadis Universitas?
H αξιοποίηση και διαχείριση της ακίνητης περιουσίας
Tα μεγάλα έργα στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
Tα Eκτυπωτικά Kέντρα του Πανεπιστημίου Aθηνών
H Κεντρική Βιβλιοθήκη της Σχολής Θετικών Επιστημών
Φοιτητικές εκλογές 2006
Το νέο κτήριο του Διδασκαλείου Ελληνικής Γλώσσας
H Bιβλιοθήκη της Φιλοσοφικής Σχολής
Φυσικό αέριο στην Πανεπιστημιούπολη
Tο πόρισμα της Eπιτροπής Bερέμη για τα Πανεπιστήμια
H χρονιά που πέρασε μέσα από «TO KAΠOΔIΣTPIAKO»
Tο Iστορικό Aρχείο του Πανεπιστημίου Aθηνών
Αρεταίειο Νοσοκομείο: το πρώτο πανεπιστημιακό νοσοκομείο
Τιμητική εκδήλωση για τους αριστεύσαντες φοιτητές
Tο Πανεπιστήμιο Aθηνών τίμησε για 5η χρονιά τα αφυπηρετούντα μέλη του
100 χρόνια προσφοράς του Aιγινητείου Nοσοκομείου
H ζωή στις φοιτητικές εστίες του Πανεπιστημίου Aθηνών
Σε πλήρη εξέλιξη τα έργα στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
10+1 ερωτήσεις και απαντήσεις για τη φοιτητική ζωή (2005)
Tο Πανεπιστήμιο Aθηνών στην "Eβδομάδα Eπιστήμης και Tεχνολογίας"
Tα Eρευνητικά Πανεπιστημιακά Iνστιτούτα του Πανεπιστημίου Aθηνών
Έκθεση για τα Kέντρα του Eλληνισμού στο Πολιτιστικό Kέντρο «K. Παλαμάς»
Σχολή Θετικών Eπιστημών: 1904-2004
Oι ισχυροί δεσμοί του Πανεπιστημίου Aθηνών με την Kύπρο
H μαύρη επέτειος της 21ης Aπριλίου
Tο νέο Σύνταγμα της Eυρώπης
Δώρο "άδωρο" η περιουσία από τα Kληροδοτήματα
Πανεπιστημιακό Γενικό Nοσοκομείο "Aττικόν"
Nέοι χώροι μελέτης για τους φοιτητές του Πανεπιστημίου
Χρηματοδοτούμενα έργα στο Πανεπιστήμιο
Tο νέο πολιτιστικό κέντρο - εντευκτήριο στο κτήριο «K. Παλαμάς»
H χρονιά που πέρασε μέσα από «TO KAΠOΔIΣTPIAKO»
Tιμητική εκδήλωση για τους αφυπηρετούντες
Tο μήνυμα του Πολυτεχνείου σήμερα
Tο Eυγενίδειο Θεραπευτήριο
του Πανεπιστημίου Aθηνών

Oι νέες υπερσύγχρονες φοιτητικές εστίες του Πανεπιστημίου Aθηνών
Oλυμπιακοί Aγώνες Aθήνα 2004
10+1 ερωτήσεις και απαντήσεις για τη φοιτητική ζωή
Oλυμπιακοί Aγώνες Aθήνα 2004
Πανεπιστημιακό Γυμναστήριο
Πρόγραμμα Σωκράτης / Έρασμος
"Ο Ελληνισμός της Αυστραλίας" στο Πανεπιστήμιο ΑΘηνών
Tο Πανεπιστήμιο γιόρτασε την ένταξη της Kύπρου στην Eυρωπαϊκή Ένωση
O Noam Chomsky επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Aθηνών
Tελικό Σχέδιο Aνάν
Aλλοδαποί φοιτητές στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
Tο Aρχαιολογικό Πάρκο της Πανεπιστημιούπολης
Tα έργα τέχνης του Πανεπιστημίου Aθηνών
Eθνικές Eκλογές 7ης Mαρτίου 2004
"Aττικό" Nοσοκομείο Xαϊδαρίου
Tα Mουσεία του Πανεπιστημίου Aθηνών
H χρονιά που πέρασε μέσα από «TO KAΠOΔIΣTPIAKO»
Iστορικό Aρχείο του Πανεπιστημίου Aθηνών
Oι υπηρεσίες του Πανεπιστημίου Aθηνών για όλα τα μέλη του
Σύγχρονες φοιτητικές εστίες με όλες τις ανέσεις
Eυεργέτες και δωρητές του Πανεπιστημίου Aθηνών
Xρήσιμος οδηγός για τους πρωτοετείς φοιτητές του Πανεπιστημίου
Ολυμπιακοί Αγώνες 2004
H σημασία και οι προοπτικές του Eυρωπαϊκού Συντάγματος
H «AMYΘHTH» ΠEPIOYΣIA TOY ΠANEΠIΣTHMIOY
H σημασία και οι προοπτικές της πρόσφατης διεύρυνσης της E.E.
O Γενικός Γραμματέας του Πανεπιστημίου Aθηνών Kωστής Παλαμάς
Oι πτυχές ενός προαναγγελθέντος πολέμου
H αξιολόγηση δεν είναι πανάκεια
H πρακτική άσκηση των φοιτητών στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
Kυπριακό πρόβλημα: προς μια βιώσιμη
και λειτουργική λύση;

Oι Διεθνείς Σχέσεις του Πανεπιστημίου Aθηνών
Yποτροφίες σε φοιτητές και πτυχιούχους
Aλλοδαποί φοιτητές στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
H εξέγερση των φοιτητών στη Nομική το 1973
H «Iστορία της Γραφής» από το 3000 π.X. μέχρι σήμερα
Ελληνικά Πανεπιστήμια
O χάρτης της ανώτατης εκπαίδευσης στην χώρα μας

Mουσείο Iστορίας του Πανεπιστημίου Aθηνών
(Παλαιό Πανεπιστήμιο)

"ΤΕΧΝΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ"
Συμπόσιο και δρώμενα για τη Νεοελληνική σάτιρα

ΠAΛAIO XHMEIO
Aνακαινίζεται το κτήριο του Παλαιού Xημείου

"TEXNΩN EΠIΣKEΨIΣ"
Kαλλιτεχνικές εκδηλώσεις στο Παλαιό Πανεπιστήμιο

Aνακαινίζεται το κινηματοθέατρο
της Πανεπιστημιακής Λέσχης

Πανεπιστημιούπολη
Πέντε μεγάλα έργα αλλάζουν την εικόνα

ΕΚΠΑ: 165 χρόνια συνεχούς προσφοράς
στην επιστήμη και τα γράμματα

Πανεπιστημιακή Λέσχη
80 χρόνια προσφοράς στους φοιτητές

Pυθμίσεις για τα Πανεπιστήμια
Mεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
Mέλη Δ.E.Π. στον ευρύτερο Δημόσιο Tομέα
Aιμοδοσία ή Aιμορραγία;

O Noam Chomsky επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Aθηνών

1/5/2004
του Σ.Ν. Κοδέλλα
Μορφή εύκολης εκτύπωσης

O Noam Chomsky επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Aθηνών

Επίτιμος διδάκτωρ του Τμήματος Φιλολογίας και του Τμήματος Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας αναγορεύθηκε στις 21 Απριλίου ο διακεκριμένος γλωσσολόγος και καθηγητής στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης Noam Chomsky. Στην κατάμεστη Μεγάλη Αίθουσα Τελετών η πανεπιστημιακή κοινότητα είχε τη μοναδική ευκαιρία να παρακολουθήσει την αναγόρευση του τιμωμένου καθώς και την κεντρική ομιλία του με θέμα: «Βιο-γλωσσολογία και η ανθρώπινη ικανότητα».

Την εκδήλωση προσφώνησε ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών καθηγητής κ. Γ. Μπαμπινιώτης ενώ το έργο του καθηγητή Chomsky παρουσίασαν η Πρόεδρος του Τμήματος Φιλολογίας καθηγήτρια κυρία Δ. Θεοφανοπούλου-Κοντού και ο Κοσμήτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής, καθηγητής κ. Θ. Πελεγρίνης. Στη συνέχεια παρατίθενται αποσπάσματα των ομιλιών.

Στιγμιότυπο από την επίδοση του τιμητικού διπλώματος από τον Πρύτανη στον τιμώμενοΑπόσπασμα από την προσφώνηση
του Πρύτανη καθηγητή κ. Γ. Μπαμπινιώτη

Το Πανεπιστήμιο Αθηνών υποδέχεται σήμερα στους κόλπους του έναν από τους μεγαλύτερους επιστήμονες και διανοουμένους τού 20ου αιώνα, τον Αμερικανό γλωσσολόγο και φιλόσοφο Noam Chomsky. O Ν. Chomsky -με πρωτοβουλία του ομιλούντος- προσκλήθηκε και μίλησε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών πριν από 25 χρόνια (το 1978) στο κατάμεστο και τότε αμφιθέατρο της Φιλοσοφικής Σχολής, στην αίθουσα Παπαρρηγοπούλου. Σήμερα το Tμήμα Φιλολογίας με εισήγηση των Γλωσσολόγων και το Tμήμα Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας με εισήγηση των Φιλοσόφων τού απονέμει επάξια τον τίτλο του επιτίμου διδάκτορος τού Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Κι έχει τον δικό του συμβολισμό το γεγονός ότι το αρχαιότερο πανεπιστήμιο της Ελλάδος, το Πανεπιστήμιο τής πόλης των Αθηνών, τής πόλης οπού γεννήθηκαν η επιστήμη, η φιλοσοφία και η πολιτική σκέψη, μερικές εκατοντάδες μέτρα γύρω από αυτόν τον χώρο, στην Ακαδημία τού Πλάτωνος, στο Λύκειο τού Αριστοτέλους και στην Πνύκα, το Πανεπιστήμιο Αθηνών τιμά ακριβώς τον άνδρα που, με τη σειρά του, τιμά διεθνώς την επιστήμη, τη φιλοσοφία και την πολιτική σκέψη και μάλιστα με τρόπους που συνδέονται με τη νοησιαρχική διδασκαλία τού Πλάτωνος, με τις επιστημονικές αντιλήψεις τού Αριστοτέλους, με το ήθος τού υπευθύνου πολίτη τής άμεσης αθηναϊκής δημοκρατίας και με το πνεύμα τού ανθρωπισμού που ενέπνευσε ο ελληνικός στοχασμός ιδίως στα χρόνια της Αναγέννησης.

O τιμώμενος σήμερα γλωσσολόγος μ' έναν ουσιαστικό –οντολογικό θα τον έλεγα– τρόπο ως κατεξοχήν χαρακτηριστικό στοιχείο «της ιδιότητας τού ανθρώπου ως ανθρώπου», της human capacity, όπως την ονομάζει ο Chomsky μπόρεσε να δείξει ότι η γλώσσα αποτελεί κοινό, καθολικό στοιχείο τού ανθρώπου οπού γης, το γνώρισμα που ενώνει τους ανθρώπους, υπερβαίνοντας τη σωρεία των επιμέρους διαφορών των φυσικών (εθνικών) γλωσσών, στις οποίες στάθηκαν επίμονα οι στρουκτουραλιστές γλωσσολόγοι.

Oι έντονα διεπιστημονικές αναζητήσεις τού μεγάλου γλωσσολόγου τον έχουν οδηγήσει τελευταία στην αναζήτηση μιας ελαχιστοποιητικής προσέγγισης (μιας μινιμαλιστικής, όπως την λέει, προσέγγισης), με την έννοια της επισήμανσης των ελάχιστων, απλούστατων πυρηνικών σημασιακών συστατικών τής ανθρώπινης γλώσσας, μιας προσέγγισης που είναι συγχρόνως βελτιστοποιημένη και ιδιαίτερα οικονομική. Θα μπορούσαμε, με βιολογική ορολογία, να πούμε ότι τα τελευταία χρόνια ο Chomsky αναζητεί τα «σημασιολογικά γονίδια» τής γλώσσας τού ανθρώπου σε συνδυασμό με τις γενικές γνωσιακές αρχές που επιτρέπουν τη δημιουργία άπειρων γλωσσικών συνδυασμών, ιεραρχικά δομημένων, αυτών που καθιστούν τη γλώσσα ικανή να δηλώνει όλες τις πολυποίκιλες, σύνθετες και απαιτητικές εκφραστικές ανάγκες τού ανθρώπου. Αυτός είναι ο ρόλος μιας Καθολικής Γραμματικής, όπως προσδιορίζεται από τον Chomsky σήμερα, μιας Γραμματικής που καλείται να καθορίσει μινιμαλιστικά τα ελάχιστα λεξιλογικά-εννοιολογικά στοιχεία και τις γενικές αρχές σύμφωνα με τις οποίες τα ελάχιστα αυτά στοιχεία συνδέονται με νοητικές λειτουργίες που διέπουν τη γλώσσα. Φυσικά, ο ίδιος ο Chomsky και πλήθος άλλων γλωσσολόγων έχουν δουλέψει από χρόνια, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, και έχουν παραγάγει χρήσιμα αναλυτικά εργαλεία και προϊόντα, τα οποία μπορούν να αξιοποιηθούν σε μια τέτοια μινιμαλιστική προσέγγιση. Εξάλλου, η σύλληψη ότι οι γενικές αρχές που διέπουν την Καθολική Γραμματική τής γλώσσας μπορούν να συνεξετασθούν με σειρά παραμέτρων που εξειδικεύουν αυτές τις αρχές κατά γλώσσες, το πρότυπο δηλ. «γενικές αρχές τής γλώσσας και παραμετροποίηση των γενικών αρχών» εξηγεί πώς μπορεί να ερμηνευθεί και να λυθεί η συνύπαρξη καθολικών αρχών και διαφοροποίησης που παρατηρείται στις γλώσσες χωρίς να τρωθεί η θεωρητική βάση της προσέγγισης.

Απόσπασμα από την ομιλία
της καθηγήτριας κυρίας Δ. Θεοφανοπούλου-Κοντού

O καθηγητής Noam Chomsky πρωτοπόρος γλωσσολόγος στον χώρο της θεωρίας της γλώσσας, συγκαταλέγεται μεταξύ των κορυφαίων διανοητών της σύγχρονης εποχής.

Το έργο του ιδιαίτερα εκτεταμένο αριθμητικά και πολυδιάστατο θεματολογικά περιλαμβάνει 75 βιβλία και πολλές εκατοντάδες άρθρων, μελετών και συνεντεύξεων. Στα πιο σημαντικά έργα του για τη γλώσσα και την ανθρώπινη διανόηση περιλαμβάνονται οι Συντακτικές Δομές (1957), Όψεις της θεωρίας της Σύνταξης (1965), Σκέψεις για τη Γλώσσα (1975), Κανόνες και Αναπαραστάσεις (1980). Παραδόσεις στην Κυβέρνηση και Αναφορική Δέσμευση (1981), Γνώση της Γλώσσας (1986), Φραγμοί (1986), Γλώσσα και προβλήματα Γνώσης (1988), Το Μινιμαλιστικό Πρόγραμμα (The minimalist Program), Cambridge: ΜΙΤ (1995).

Ιδιαίτερη σημασία, επίσης, για την εξέλιξη της θεωρίας, στο πλαίσιο κυρίως του Μινιμαλιστικού Προγράμματος, έχουν τα πρόσφατα πρωτοποριακά άρθρα του «Μινιμαλιστικές έρευνες», στον συλλογικό τόμο Step-by-step προς τιμήν του καθηγητή H.Lasnik (2000) και «Παραγωγή σε φάσεις» στον συλλογικό τόμο προς τιμήν του καθηγητή Ken Halle (2001).

O N. Chomsky έχει σηματοδοτήσει με το έργο, τη διδασκαλία και τη δράση του μια νέα φάση όχι μόνο στον χώρο της θεωρίας της γλώσσας αλλά και γενικότερα στην εξέλιξη της ανθρώπινης διανόησης.

Στον χώρο της Γλωσσολογίας έχει χαρακτηριστεί ως επαναστάτης με τη θεωρία του, γνωστή ως γενετική-μετασχηματιστική θεωρία, να ανατρέπει το επιστημονικό κατεστημένο των μέσων της δεκαετίας του '50 ήδη από τη δημοσίευση του πρώτου του βιβλίου Συντακτικές Δομές. Και τούτο διότι:

(α) Απέδειξε ότι μεγάλο μέρος της γλωσσικής μας ικανότητας, δηλ. της γνώσης που έχουμε για τη γλώσσα, είναι γενετικά προκαθορισμένο.

(β) Τεκμηρίωσε μέσα από μια πολύπλευρη ανάλυση τον καθολικό και ενιαίο ως προς τα βασικά σχήματα και τις πρωταρχικές αρχές χαρακτήρα της ανθρώπινης γλώσσας παρά την μαρτυρούμενη ποικιλία γλωσσών ανά τον

κόσμο με αποδεδειγμένη την τυπολογική τους ανομοιογένεια.

(γ) Εν αντιθέσει προς την εμπειριοκρατική θεωρία υποστήριξε τη μοναδικότητα της ανθρώπινης γλώσσας.

Oι ανωτέρω θέσεις σηματοδοτούν κατά τρόπο καταλυτικό τον επαναπροσδιορισμό της έννοιας της γλώσσας και κατά συνέπεια, του στόχου της γλωσσικής θεωρίας, ενώ παράλληλα μέσα από το νέο θεωρητικό πλαίσιο δίδεται μια νέα διάσταση στην εξέταση συναφών θεμάτων όπως η γλωσσική κατάκτηση, γλώσσα και επικοινωνία, η χρήση της γλώσσας και οι περιορισμοί στους οποίους υπακούει.

O βασικότερος λόγος, κατά τον Chomsky, και ο επιτακτικότερος κατά την προσωπική του εκτίμηση, για να μελετήσει κανείς τη γλώσσα είναι ότι η γλώσσα αποτελεί «καθρέπτη του νου».

Μια παρόμοια αντίληψη για τη γλώσσα είχε τις εξής συνέπειες στην εξέλιξη της γλωσσικής θεωρίας προς τη «γενετική» κατεύθυνση.

(α) Ανέτρεψε σε μεγάλο βαθμό τη δομιστική μεθοδολογία, κύριο ρεύμα του πρώτου ημίσεος του 20ού αιώνα με εκφραστές γλωσσολόγους όπως ο Harris, ο Bloomfield και ο Sapir

(β) Έδωσε νοησιαρχιακό προσανατολισμό στη μελέτη της γλώσσας, με κεντρικό άξονα τον δημιουργικό της χαρακτήρα (δημιουργικότητα), εστιάζοντας παράλληλα στον ρόλο του ομιλητή κατά τη διαδικασία παραγωγής και κατανόησης των προτάσεων καθώς και στον έμφυτο χαρακτήρα του γλωσσικού μηχανισμού.

Η επανάσταση του Chomsky κατά του καθιερωμένου μηχανιστικού προτύπου ανάλυσης της γλώσσας του αμερικανικού δομισμού και ο επαναπροσδιορισμός της έννοιας της γλώσσας και του στόχου της επιστήμης της γλωσσολογίας δεν απηχεί απλώς μια διαφορετική προσέγγιση. Oι ρίζες της θεωρίας του ξεκινούν από πολύ βαθιά μέσα στον χρόνο, απηχώντας τη μέθεξή του σε έναν βαθύτερο προβληματισμό για τη φύση της γλώσσας με αφετηρία τον Πλάτωνα και συνεχιστές φιλοσόφους και διανοητές, όπως ο Russel, ο Descartes και ο Wittgenstein, που με το έργο τους έχουν σηματοδοτήσει την πορεία της ανθρώπινης σκέψης. Η ιδιαίτερη συμβολή του Chomsky έγκειται στην προσπάθεια του αφενός να επαναφέρει τη σημασία του ανωτέρω προβληματισμού στην κατανόηση της γλώσσας και αφετέρου να αξιοποιήσει τα μέσα που διαθέτει η σύγχρονη επιστήμη στη διαμόρφωση μιας γραμματικής θεωρίας που χαρακτηρίζεται από περιγραφική και ερμηνευτική επάρκεια.

Αναμνηστική φωτογραφία μετά την τελετή αναγόρευσηςΑπόσπασμα από την ομιλία
του Kοσμήτορα καθηγητή κ. Θ. Πελεγρίνη

Όσα έχει διατυπώσει στα κείμενα και τους προφορικούς λόγους του ο Τσόμσκι δεν θα είχαν τη βαρύτητα που έχουν, αν ο ίδιος δεν ακολουθούσε έναν ανάλογο προς τις εκπεφρασμένες πεποιθήσεις του τρόπο διαβίωσης, ήγουν μία μορφή ζωής στους κόλπους της οποίας απέφυγε να βολευτεί σε οποιοδήποτε είδος εξουσίας, επιλέγοντας, αντ' αυτής, να συμπορευτεί με αρνούμενα να συμβιβαστούν πρόσωπα, των οποίων κύρια φιλοδοξία είναι όχι μόνο να κατανοήσουν τον κόσμο αλλά και να τον αλλάξουν προς την κατεύθυνση της δικαιοσύνης και του σεβασμού στην αξία του ανθρώπου. Λαϊκές οργανώσεις, αδέσμευτες αναρχικές ομάδες, ανοιχτά αντιεξουσιαστικά κινήματα, προβληματισμένοι και απελπισμένοι άνθρωποι: ιδού το κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο θέλει να ανήκει ο Τσόμσκι, όπως ο ίδιος εξομολογείται.

Το γεγονός της πτώσης της Βαρκελώνης το 1936 και των κοινωνικών συνεπειών του επηρέασαν καθοριστικά, όπως ο ίδιος έχει δημοσίως δηλώσει, την αντίληψή του για τον κόσμο, την πολιτική και ηθική του συνειδητοποίηση, και άφησαν ανεξίτηλα σημάδια στη σκέψη του στην κατανόηση και την αίσθηση των πραγμάτων. O Τσόμσκι επέλεξε να είναι «με την πλευρά των χαμένων» εξ αρχής και συνεχίζει σήμερα, παρά τις εις βάρος του ανοίκειες επιθέσεις, τους προπηλακισμούς και τις διώξεις, τον αγώνα ενάντια στους ισχυρούς, τους νικητές, τους εξουσιαστές, οι οποίοι θέλουν να επιβάλλουν τη δική τους βούληση παραβιάζοντας βασικά δικαιώματα των ανυπεράσπιστων ανθρώπων.

Κι όμως ο Τσόμσκι είχε τη δυνατότητα να ζήσει έναν άνετο, χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα, ευτυχισμένο -όσο θα μπορούσε να ισχύει ο όρος αυτός για τα ανθρώπινα πράγματα- βίο. Πολύ νέος εκλέχθηκε καθηγητής σε ένα από τα σπουδαιότερα πανεπιστήμια των ΗΠΑ, πράγμα που μπορούσε να του εξασφαλίσει μία απρόσκοπτη ζωή με σημαντικές υλικές και συμβολικές απολαβές. Αντί της ευημερίας που του προεξοφλούσαν οι συγκυρίες της ζωής, επέλεξε να ακολουθήσει τον μοναχικό και πλήρη ταλαιπωριών δρόμο του υπερασπιστή των δικαιωμάτων του ανθρώπου, καταγγέλλοντας την καταπάτηση ουσιωδών δικαιωμάτων συμπολιτών του τα οποία εγγυάται το αμερικανικό σύνταγμα, εναντιούμενος στις άδικες επιθέσεις των ανίσχυρων λαών και συμπαριστάμενος στις διώξεις και τις εκτελέσεις των αδύναμων ανθρώπων.

Απόσπασμα από την ομιλία
του καθηγητή Noam Chomsky

Ένα από τα ερωτήματα, το οποίο ανακύπτει επανειλημμένα ως «ένα από τα βασικά ερωτήματα που πρέπει να τεθούν από τη βιολογική σκοπιά», είναι ο βαθμός στον οποίο οι φαινόμενες αρχές της γλώσσας, συμπεριλαμβανομένων μερικών που είχαν έρθει στο φως μόλις πρόσφατα, χαρακτηρίζουν αποκλειστικά αυτό το γνωστικό σύστημα ή αν παρόμοιες «τυπικές ρυθμίσεις» (formal arrangements) απαντώνται και σε άλλους αντιληπτικούς και γνωστικούς τομείς στους ανθρώπους ή άλλους οργανισμούς. Ένα ακόμα πιο βασικό ερώτημα από βιολογικής άποψης είναι το κατά πόσον η γλώσσα μπορεί να λάβει μια κανονιστική εξήγηση, το κατά πόσον μπορούν να βρεθούν ομόλογα στοιχεία σε άλλους τομείς ή οργανισμούς. Η προσπάθεια αποσαφήνισης αυτών των ερωτημάτων και διερεύνησής τους για τη γλώσσα έχει καταλήξει τα τελευταία χρόνια να αποκαλείται «μινιμαλιστικό πρόγραμμα», αν και αυτά τα ερωτήματα εγείρονται για οποιοδήποτε βιολογικό σύστημα και είναι ανεξάρτητα από θεωρητικές πεποιθήσεις, τόσο στη γλωσσολογία όσο και σε άλλους τομείς. Oι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα όχι μόνο έχουν θεμελιώδη σημασία για την κατανόηση της φύσης και της λειτουργίας των οργανισμών και των υποσυστημάτων τους αλλά επίσης για τη διερεύνηση της ανάπτυξης και της εξέλιξής τους.

[…]

Από το εύρος των φαινομένων τα οποία, γενικώς, θα μπορούσαν να θεωρηθούν σχετιζόμενα με τη γλώσσα, η βιο-γλωσσολογική προσέγγιση εστιάζει την προσοχή της σε ένα στοιχείο της ανθρώπινης βιολογίας που εισέρχεται στη χρήση και την κατάκτηση της γλώσσας, όπως και αν ερμηνεύουμε τον όρο «γλώσσα». Ας το αποκαλέσουμε «γλωσσική ικανότητα» (language faculty), προσαρμόζοντας έναν παραδοσιακό όρο σε μια νέα χρήση. Αυτό το στοιχείο βρίσκεται, λίγο πολύ, στο ίδιο επίπεδο με το οπτικό σύστημα των θηλαστικών, το σύστημα πλοήγησης των εντόμων ή άλλα. Σε πολλές από αυτές τις περιπτώσεις, οι καλύτερες ερμηνευτικές θεωρίες που υπάρχουν αποδίδουν στον οργανισμό υπολογιστικά συστήματα και αυτό που αποκαλείται «τήρηση των κανόνων» (rule following), σε ανεπίσημη χρήση? για παράδειγμα, όταν ένα πρόσφατο κείμενο για την όραση παρουσιάζει την επονομαζόμενη «αρχή της ανελαστικότητας» (rigidity principle) όπως αυτή διατυπώθηκε πριν από 50 χρόνια, «εάν είναι δυνατό, και το επιτρέπουν άλλοι κανόνες, ερμηνεύστε τις κινήσεις της εικόνας ως προβολές ανελαστικών κινήσεων σε τρεις διαστάσεις». Σε αυτή την περίπτωση, μεταγενέστερες εργασίες παρείχαν ουσιώδη στοιχεία για τους διανοητικούς υπολογισμούς που φαίνεται να εμπλέκονται όποτε το οπτικό σύστημα ακολουθεί αυτούς τους κανόνες, αλλά ακόμη και για τους πολύ απλούς οργανισμούς, αυτό δεν είναι καθόλου εύκολο έργο, και ο συσχετισμός διανοητικών υπολογισμών με την ανάλυση στο επίπεδο των κυττάρων είναι συνήθως ένας μακρινός στόχος.

Υιοθετώντας αυτή την έννοια, η γλώσσα είναι μια κατάσταση της γλωσσικής λειτουργίας.

[…]

Η βιο-γλωσσολογική προσέγγιση υιοθέτησε από την αρχή την άποψη την οποία ο γνωστικός νευρο-επιστήμονας R.G, Gallistel αποκαλεί «κανόνα στη νευρο-επιστήμη» σήμερα, την «αρθρωτή, χωρισμένη σε αυτόνομες ενότητες άποψη της εκμάθησης» (modular view of learning): το συμπέρασμα είναι ότι σε όλα τα ζώα, η εκμάθηση βασίζεται σε εξειδικευμένους μηχανισμούς, σε «ένστικτα εκμάθησης» με συγκεκριμένους τρόπους. Μπορούμε να θεωρήσουμε αυτούς τους μηχανισμούς ως «όργανα μέσα στον εγκέφαλο», που επιτυγχάνουν καταστάσεις στις οποίες εκτελούν συγκεκριμένα είδη υπολογισμών. Με εξαίρεση «εξαιρετικά εχθρικά περιβάλλοντα», αυτά αλλάζουν καταστάσεις υπό την επήρεια εξωτερικών παραγόντων που τα κινητοποιούν και τα διαμορφώνουν, λίγο-πολύ αυτοπαθώς, και σύμφωνα με κάποιο εσωτερικό σχέδιο. Αυτή είναι η «διαδικασία της εκμάθησης», παρότι ο όρος «ανάπτυξη» μπορεί να είναι πιο κατάλληλος, αποφεύγοντας παραπλανητικές συνεκδοχές του όρου «εκμάθηση». Φυσικά, η «αρθρωτή, χωρισμένη σε αυτόνομες ενότητες άποψη της εκμάθησης» δεν συνεπάγεται ότι τα συστατικά της ενότητας ενυπάρχουν με μοναδικό τρόπο σε αυτήν: έως κάποιο βαθμό, ο καθένας υποθέτει ότι δεν ισχύει αυτό -για παράδειγμα, στο κύτταρο- και το ερώτημα του επιπέδου οργάνωσης στο οποίο ανακύπτουν μοναδικές επιφαινόμενες ιδιότητες παραμένει βασικό από βιολογική σκοπιά.

[…]

Υποθέτοντας ότι η γλωσσική ικανότητα έχει τις γενικές ιδιότητες άλλων βιολογικών συστημάτων, θα πρέπει συνεπώς να αναζητήσουμε τρεις παράγοντες που υπεισέρχονται στην ανάπτυξη της γλώσσας στο άτομο:

(1) Γενετικούς παράγοντες, που είναι εκ πρώτης όψεως σχεδόν καθολικοί για το είδος, το αντικείμενο της καθολικής γραμματικής. Η γενετική καταβολή ερμηνεύει μέρος του περιβάλλοντος ως γλωσσική εμπειρία, ένα μη επουσιώδες έργο που εκτελεί το νήπιο αυτοπαθώς, και καθορίζει τη γενική πορεία της ανάπτυξης της λειτουργίας της γλώσσας προς τις κατακτώμενες γλώσσες.

(2) Την εμπειρία, που οδηγεί στην απόκλιση, την ποικιλία, εντός ενός σχετικά περιορισμένου πεδίου, όπως συμβαίνει και με άλλα υποσυστήματα της ανθρώπινης ικανότητας και, γενικά, του οργανισμού.

(3) Αρχές που δεν χαρακτηρίζουν ειδικά τη γλωσσική ικανότητα.

O τρίτος παράγοντας περιλαμβάνει αρχές δομικής αρχιτεκτονικής που περιορίζουν τα αποτελέσματα, συμπεριλαμβανομένων αρχών για τον επιτυχή υπολογισμό, οι οποίες θα αναμένονταν να έχουν ιδιαίτερη σημασία για υπολογιστικά συστήματα όπως είναι η γλώσσα, καθορίζοντας τον γενικό χαρακτήρα των γλωσσών που μπορούν να κατακτηθούν.

[…]

Το έργο του Richard Kayne το οποίο ενέπνευσε εκτεταμένες έρευνες για τις ρομανικές και τις γερμανικές γλώσσες και μεταγενέστερα για άλλες, οδήγησε επίσης σε πολλές γόνιμες ιδέες σχετικά με τις αρχές της καθολικής γραμματικής. Πριν από 25 περίπου χρόνια, μεγάλο μέρος αυτού του έργου αποκρυσταλλώθηκε σε μια ριζικά διαφορετική προσέγγιση από την καθολική γραμματική, στο πλαίσιο «Αρχών και Παραμέτρων» (Principles and Parametres), το οποίο για πρώτη φορά χάρισε την ελπίδα ότι θα ξεπερνιόταν η ένταση μεταξύ της περιγραφικής και της ερμηνευτικής επάρκειας. Αυτή η προσέγγιση επεδίωξε να εξαλείψει εντελώς το πλαίσιο της μορφής και, μαζί με αυτό, την παραδοσιακή αντίληψη των κανόνων και των δομών που είχαν ενσωματωθεί σε μεγάλο βαθμό στη γενετική γραμματική.

[…]

Το πλαίσιο Αρχών και Παραμέτρων πρόσφερε προοπτικές και για την επίλυση αυτών των εντάσεων. Στον βαθμό που αυτό το πλαίσιο αποδεικνύεται έγκυρο, η κατάκτηση είναι ζήτημα θέσπισης παραμέτρων και, συνεπώς, διαχωρίζεται εντελώς από την υπολειπόμενη μορφή γραμματικής: τις αρχές της καθολικής γραμματικής. Δεν υπάρχει πλέον εννοιολογικό εμπόδιο στην ελπίδα ότι η καθολική γραμματική μπορεί να αναχθεί σε πολύ απλούστερη μορφή και ότι οι βασικές ιδιότητες των υπολογιστικών συστημάτων της γλώσσας μπορεί να έχουν μια κανονιστική εξήγηση αντί να καθορίζονται από τη σκοπιά μιας εξαιρετικά περιοριστικής μορφής γραμματικών, η οποία χαρακτηρίζει ειδικά τη γλώσσα. Επιστρέφοντας στους τρεις παράγοντες του σχεδιασμού της γλώσσας, η υιοθέτηση του πλαισίου Αρχών και Παραμέτρων υπερνικά ένα δύσκολο εννοιολογικό εμπόδιο για τη μετατόπιση του βάρους της εξήγησης από τον παράγοντα (1), τη γενετική καταβολή, στον παράγοντα (3), τις αρχές επεξεργασίας δεδομένων που είναι ανεξάρτητες από τη γλώσσα, τη δομική αρχιτεκτονική και την υπολογιστική αποδοτικότητα, παρέχοντας με αυτόν τον τρόπο ορισμένες απαντήσεις στα θεμελιώδη ερωτήματα της βιολογίας της γλώσσας, τη φύση και τη χρήση της, και ίσως ακόμη και την εξέλιξη της.

Έχοντας υπερνικήσει τα εννοιολογικά εμπόδια που επιβάλλει το πλαίσιο της μορφής, μπορούμε να υποστηρίξουμε σοβαρά την πιθανότητα ότι τα μέσα παραγωγής δομημένων εκφράσεων μπορούν ενδεχομένως να αναχθούν σε αρχές ανεξάρτητες από τη γλώσσα, είτε υπάρχουν ομόλογα στοιχεία σε άλλους τομείς και οργανισμούς είτε όχι. Μπορούμε, με λίγα λόγια, να προσπαθήσουμε να αποσαφηνίσουμε το ερώτημα του τι συνιστά κανονιστική εξήγηση για τις ιδιότητες της γλώσσας, και να στραφούμε σε ένα από τα θεμελιώδη ερωτήματα της βιολογίας της γλώσσας: μέχρι ποιο βαθμό η γλώσσα πλησιάζει μια βέλτιστη λύση με συνθήκες που θα πρέπει να ικανοποιεί για να μπορεί να χρησιμοποιηθεί, λαμβάνοντας υπόψη την εξωγλωσσική δομική αρχιτεκτονική; Αυτές οι συνθήκες μάς ξαναγυρίζουν στον παραδοσιακό χαρακτηρισμό της γλώσσας από την εποχή του Αριστοτέλη ως συστήματος που συνδέει τον ήχο με τη σημασία. Με τους δικούς μας όρους, οι εκφράσεις που παράγονται από μια γλώσσα πρέπει να πληρούν δύο αλληλοσυνδεόμενες συνθήκες: αυτές που επιβάλλονται από το αισθητηριακό - κινητικό (sensorimotor) σύστημα και από το εννοιολογικό - προθεσιακό (conceptual-intentional) σύστημα που εισέρχεται στην ανθρώπινη διανοητική ικανότητα και στην ποικιλία των πράξεων ομιλίας.

Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι μια εξήγηση των ιδιοτήτων της γλώσσας διέπεται από αρχές στον βαθμό που μπορεί να αναχθεί σε ιδιότητες των αλληλοσυνδεόμενων συστημάτων και σε γενικές παραμέτρους της υπολογιστικής αποδοτικότητας και τα συναφή. Ανεξάρτητα, τα αλληλοσυνδεόμενα συστήματα μπορούν να μελετηθούν αυτοτελώς, αλλά και σε μια πολύ παραγωγική συγκριτική μελέτη που βρίσκεται σε εξέλιξη. Το ίδιο ισχύει για τις αρχές του αποδοτικού υπολογισμού, που εφαρμόζονται στη γλώσσα σε πρόσφατες εργασίες πολλών ερευνητών με σημαντικά αποτελέσματα. Τότε, με διάφορους τρόπους, είναι εφικτό να διευκρινιστούν και να αντιμετωπιστούν ορισμένα από τα βασικά προβλήματα της βιολογίας της γλώσσας.

O Chomsky στη Φιλοσοφική Σχολή

Περισσότεροι από 1.500 φοιτητές και φοιτήτριες καθώς και καθηγητές απ' όλες τις Σχολές του Πανεπιστημίου μας κατέκλυσαν την αίθουσα τελετών (AULA) στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών προκειμένου να παρακολουθήσουν την ομιλία του διάσημου καθηγητή και ακτιβιστή με θέμα: «Τα Ανθρώπινα Δικαιώματα σήμερα». O Τσόμσκι κατάφερε να καθηλώσει για περισσότερες από δυόμισι ώρες τους παρευρισκομένους με τις απόψεις του περί διεθνούς πολιτικής, ηθικής, οικονομίας και τρομοκρατίας.


Αρχή της σελίδας