Τα μουσεία του ΕΚΠΑ #49

1/7/2004
Κείμενο: Συντακτική Ομάδα
Μορφή εύκολης εκτύπωσης

Τα μουσεία του ΕΚΠΑ



O Bοτανικός κήπος του Πανεπιστημίου

Στο φύλλο αυτό παρουσιάζουμε τον Βοτανικό Κήπο του Πανεπιστημίου Αθηνών. Τη διεύθυνση του Κήπου έχει ο αν. καθηγητής του Τμήματος Βιολογίας κ. Αρτέμιος Γιαννίτσαρος, ο οποίος πρόθυμα ανταποκρίθηκε, δίνοντάς μας όλα εκείνα τα στοιχεία που αφορούν την ιστορική διαδρομή του Κήπου, καθώς και πληροφορίες από σημαντικές συλλογές φυτών που καλλιεργούνται.

Aποψη τμήματος του Βοτανικού Κήπου Η ιστορία του Βοτανικού Κήπου του Πανεπιστημίου Αθηνών ξεκινά από το 1835, όταν με Β.Δ. «περί συστάσεως νεοφυτειών» ιδρύθηκε ο «Βοτανικός Κήπος εν Αθήναις, όστις θέλει χρησιμεύση εις την Φυσικοϊστορικήν Εταιρείαν, τα ιατρικά σχολεία και τα ανώτερα εκπαιδευτήρια». Στο Διάταγμα αναφερόταν ως χώρος εγκατάστασης του Κήπου το δημόσιο κτήμα του Χασεκή, έκτασης 120 στρεμμάτων, στην Ιερά Oδό. Το κτήμα αυτό χρησιμοποιήθηκε ως δενδροκομείο από το 1836 και ως Βοτανικός Κήπος από το 1838, με καλλιεργητή τον Γερμανό Σάιτζ, όταν καθηγητής της Βοτανικής (Φυτολογίας) στο Πανεπιστήμιο Αθηνών ήταν ο Κάρολος-Νικόλαος Φράας.

Το 1847 ο Θεόδωρος Χέλδραϊχ ζήτησε να διοριστεί επιμελητής ή καλλιεργητής του Βοτανικού Κήπου. O καθηγητής Ξαβέριος Λάνδερερ υποστήριξε το θέμα στη Σύγκλητο και υπέδειξε την ανάγκη της καλύτερης διοργάνωσης του Κήπου για την καλύτερη διδασκαλία της Φυτολογίας. Η αναδιοργάνωση αυτή έγινε κυρίως μετά το 1851 από τον Θ. Χέλδραϊχ και τον Θ. Oρφανίδη, οι οποίοι στο μεταξύ είχαν διοριστεί επιμελητής ο πρώτος και καθηγητής ο δεύτερος. Τότε ο Κήπος εμπλουτίστηκε με 2500 φυτά με ανταλλαγή σπερμάτων ελληνικών φυτών με ξενικά από κήπους άλλων χωρών (Γαλλίας, Ιταλίας και Γερμανίας) και κατασκευάσθηκαν και δύο θερμοκήπια (θερμαστήρια).

O Βοτανικός Κήπος αναγνωρίσθηκε ως επιστημονικό παράρτημα του Πανεπιστημίου με τον νόμο ΣΝ' της 24ης Φεβρουαρίου 1867. Με ιδιαίτερο διάταγμα της 10ης Δεκεμβρίου 1867 συντάχθηκε ο κανονισμός του Κήπου. Διευθυντής (Έφορος) οριζόταν ο εκάστοτε καθηγητής της Φυτολογίας.

O Θεόδωρος Oρφανίδης διορίστηκε επισήμως έφορος του Κήπου και το 1869 έγινε επέκταση του Κήπου κατά 3 στρέμματα από τους γύρω αγρούς και πραγματοποιήθηκαν νέες φυτεύσεις φαρμακευτικών κυρίως αλλά και άλλων χρήσιμων φυτών μετά από απαίτηση των φοιτητών. Το 1867 διορίστηκε και η πρώτη επιτροπή του Κήπου, η οποία ήταν πενταμελής (Πρετεντέρης, Παπαδόπουλος, Καραλίβανος, Ιωάννου, Κρίνος).

Το 1871 κατασκευάσθηκε ευρύχωρο «υαλοσκεπές φυτοκομείον θερμαινόμενον» με πανεπιστημιακή δαπάνη 4000 δρχ. Το 1888 ιδρύθηκε στον Βοτανικό το Τριανταφυλλίδειο Γεωργικό Σχολείο. Το 1897 μετατράπηκε με Β.Δ. σε Γεωργικό Σταθμό, με άλλο διάταγμα το 1914 σε Δενδροκομείο και Κηπουρικό Σταθμό και με Β.Δ. του 1915 σε Γεωπονική Σχολή. Από τότε το μεγαλύτερο μέρος του Κήπου περιήλθε στη Γεωπονική Σχολή για τις εγκαταστάσεις της. Στο Πανεπιστήμιο αρχικά παρέμειναν περίπου 25 στρέμματα και από αυτά σήμερα έχουν παραμείνει περίπου 7, που αποτελούν τον ιστορικό Βοτανικό Κήπο του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Το είδος Ungnadia speciosa, ένα από τα ενδιαφέροντα φυτά του Βοτανικού ΚήπουO Βοτανικός Κήπος βρίσκεται στη γωνία της Ιεράς Oδού και Σπύρου Πάτση 56 με είσοδο από την οδό Σπ. Πάτση. Εκτός από το Θ. Oρφανίδη διευθυντές του Κήπου διετέλεσαν οι καθηγητές Θ. Αφεντούλης, Σπ. Μηλιαράκης, Ι. Πολίτης, Χ. Διαπούλης, Κ. Μητράκος και Κ. Αναγνωστίδης. Τη διεύθυνση του Κήπου σήμερα έχει ο Αναπλ. Καθηγητής του Τμήματος Βιολογίας Αρτέμιος Γιαννίτσαρος. Στο μεγάλο διάστημα της ύπαρξής του ο Βοτανικός Κήπος έπαιξε σημαντικό ρόλο στην εκπαίδευση των φοιτητών και την έρευνα.

O Κήπος είχε σημαντική δραστηριότητα από το 1965 μέχρι το 1982. Εξέδιδε ετήσιο κατάλογο των συλλεγομένων σπερμάτων για ανταλλαγή (Index Seminum), ο οποίος στη συνέχεια εστέλλετο σε πολλούς Βοτανικούς Κήπους του κόσμου. Κατά την περίοδο αυτή ήταν επανδρωμένος με 1 επιμελητή (μέχρι το 1972), 1 φύλακα, 2-4 κηπουρούς και τουλάχιστον 4 συνεργαζόμενα άτομα από το Εργαστήριο Συστηματικής Βοτανικής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Έτσι, ο αριθμός των καλλιεργούμενων φυτών έφθασε σε υψηλά επίπεδα (περισσότερα από 1000 είδη, με μεγαλύτερο αριθμό το 1971 οπότε έφθασε τα 1350 είδη). Μετά το 1982 και μέχρι το 1994 έπαψε να εκδίδεται ο κατάλογος σπερμάτων λόγω έλλειψης προσωπικού και χρημάτων.

Μετά την ανάληψη της διεύθυνσης του Κήπου από τον Αναπλ. Καθηγητή Αρτ. Γιαννίτσαρο (1993), ο κατάλογος σπερμάτων επανεκδόθηκε το 1995 και από τότε η έκδοσή του συνεχίζεται κάθε χρόνο και αποστέλλεται σε 170 Βοτανικούς Κήπους του κόσμου.

Το προσωπικό του Κήπου σήμερα αποτελείται από έναν κηπουρό (αποσπασμένο από την Τεχνική Υπηρεσία) και έναν Επιμελητή βιολόγο (Ι. Μπαζός), ο οποίος διορίστηκε προσφάτως.

Τα τελευταία χρόνια πραγματοποιήθηκε εγκατάσταση συστήματος αυτόματης άρδευσης, αναπαλαιώθηκε ο οικίσκος του φύλακα και το γραφείο και έγιναν ορισμένες άλλες εργασίες συντήρησης. Απαραίτητο όμως είναι να αναπαλαιωθεί και το υπάρχον θερμοκήπιο (που χρονολογείται από το 19ο αιώνα και έχει ιστορική σημασία) και να επισκευασθεί η μία από τις δύο υπάρχουσες τεχνητές λίμνες υδρόβιων φυτών, η οποία είναι σε κακή κατάσταση. Απαραίτητη επίσης είναι η πρόσληψη φύλακα και ενός ακόμη κηπουρού.

Σήμερα καλλιεργούνται περίπου 200 είδη φυτών. Υπάρχουν πολλά είδη δέντρων και θάμνων (μερικά άτομα μεγάλης ηλικίας), αρκετά ποώδη είδη, μία συλλογή από σαρκόφυτα και μία μικρή τεχνητή λίμνη με υδρόβια. Από τα ενδιαφέροντα φυτά του Κήπου είναι ο μεγάλος κάκτος Cereus peruvianus, μία τεράστια Ephedra foeminea, μερικά πανύψηλα άτομα Washingtonia και κάποια φυτά ιστορικής σημασίας όπως η άκανθα (Acanthus mollis) και το κώνειο (Conium maculatum). Όμως τα χιόνια και οι παγετοί του περασμένου Φεβρουαρίου είχαν πολύ δυσμενείς επιπτώσεις στα φυτά του Κήπου, μερικά από τα οποία καταστράφηκαν εντελώς και πρέπει να γίνει προσπάθεια αντικατάστασης.

Προς το παρόν ο Κήπος δεν είναι ανοικτός στο κοινό. Αυτό θα γίνει εφικτό, όταν ολοκληρωθούν οι βασικές εργασίες υποδομής (αναπαλαίωση θερμοκηπίου, επισκευή λίμνης, κατασκευή χώρου φύλαξης εργαλείων κ.λπ.) και υπάρξει επαρκές προσωπικό.

Περισσότερες πληροφορίες στο τηλέφωνο : 210-7274240.



Αρχή της σελίδας