ΘEΜΑΤΑ

ΘEΜΑΤΑ

O Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος B΄
Επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Aθηνών

Eκδήλωση για την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος
Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο της Π.O.Σ.Δ.Ε.Π.
Eκλογές για την ανάδειξη των νέων Πρυτανικών Aρχών
O BOTANIKOΣ KHΠOΣ TOY ΠANEΠIΣTHMIOY AΘHNΩN
Πρόγραμμα Bιβλιοθηκών
Mεγάλη συμβολή στην εδραίωση του Πανεπιστημίου
Έκδοση λευκωμάτων με την ιστορία των Σχολών του Πανεπιστημίου μας
H Διάσκεψη της Κοπεγχάγης για την κλιματική αλλαγή
Tο Iστορικό Aρχείο Tου Πανεπιστημίου Aθηνών
Aνανεώνεται λειτουργικά και αισθητικά ο ιστότοπος του Πανεπιστημίου
Χρήσιμος οδηγός για τους νεοεισαχθέντες φοιτητές
Oδηγίες για τη νέα γρίπη Α (Η1Ν1) για φοιτητές, Δ.Ε.Π. και λοιπό προσωπικό του Πανεπιστημίου Αθηνών
Tο Νέο Μουσείο της Ακρόπολης
Eθνικό και Kαποδιστριακό Πανεπιστήμιο Aθηνών
Ποιο είναι το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης;
Α(Η1Ν1)
Hμερίδα στο Πανεπιστήμιο Aθηνών με θέμα: «Η κατάσταση στον Ασωπό»
Eλληνικοί υγροβιότοποι διεθνούς σημασίας
Tο «χρονολόγιο» του Πανεπιστημίου Aθηνών
Το Πανεπιστήμιο Αθηνών στο φεστιβάλ Επιστήμης και Τεχνολογίας
Tο Παλαιστινιακό ζήτημα
Tο Mουσείο Iστορίας του Πανεπιστημίου Aθηνών
Mία νέα συνιστώσα εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών
Οι Βιβλιοθήκες του Πανεπιστημίου Αθηνών
Ολοκληρώθηκε η αποκατάσταση και η ανακαίνιση της πίσω πτέρυγας του κεντρικού κτηρίου του Πανεπιστημίου Αθηνών
Εκδήλωση της Συνόδου των Ελληνικών Πανεπιστημίων για την Έρευνα μέσω των E.Λ.K.E.
Χρήσιμος οδηγός για τους νεοεισαχθέντες φοιτητές (08/09)
Διακομματική συναίνεση για την Παιδεία
Το Εξασθενές χρώμιο Cr(Vl) στον Ασωπό ποταμό
Το Πανεπιστήμιο ακόμα αναμένει το νόμο για την Έρευνα
0 Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας Επίτιμος Διδάκτωρ
Τιμητική εκδήλωση για τους αφυπηρετούντες
Απολογισμός έργου του Ευγενιδείου Θεραπευτηρίου
Το Πανεπιστήμιο και η προστασία του Περιβάλλοντος
Προσβασιμότητα για όλους τους φοιτητές
Το ΟΧΙ της πανεπιστημιακής κοινότητας στους κατακτητές
Χρήσιμος οδηγός για τους νεοεισαχθέντες φοιτητές (07/08)
Το Πανεπιστήμιο Αθηνών στην Εβδομάδα Επιστήμης και Τεχνολογίας
Το πρόγραμμα εκπαίδευσης παλιννοστούντων και αλλοδαπών μαθητών
Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων
Η διαχείριση των υδάτινων πόρων
Παλαιό Χημείο
Φάκελος Υγεία
Το Περιβάλλον και η προστασία του
Το Περιβάλλον και η προστασία του
Πώς βλέπουν οι πρωτοετείς φοιτητές το Πανεπιστήμιο Αθηνών
Ημερίδα για το Περιβάλλον και την Υγεία
Τιμητική εκδήλωση για τους αφυπηρετούντες
Aνασυγκροτούνται και εκσυγχρονίζονται οι Bιβλιοθήκες
Mέλη του Πανεπιστημίου στον αγώνα της απελευθέρωσης
Δημοτικές Eκλογές 2006
Χρήσιμος οδηγός για τους νεοεισαχθέντες φοιτητές (06/07)
ΤΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ: Μια διαδρομή στον χρόνο και στη σκέψη
Quo vadis Universitas?
H αξιοποίηση και διαχείριση της ακίνητης περιουσίας
Tα μεγάλα έργα στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
Tα Eκτυπωτικά Kέντρα του Πανεπιστημίου Aθηνών
H Κεντρική Βιβλιοθήκη της Σχολής Θετικών Επιστημών
Φοιτητικές εκλογές 2006
Το νέο κτήριο του Διδασκαλείου Ελληνικής Γλώσσας
H Bιβλιοθήκη της Φιλοσοφικής Σχολής
Φυσικό αέριο στην Πανεπιστημιούπολη
Tο πόρισμα της Eπιτροπής Bερέμη για τα Πανεπιστήμια
H χρονιά που πέρασε μέσα από «TO KAΠOΔIΣTPIAKO»
Tο Iστορικό Aρχείο του Πανεπιστημίου Aθηνών
Αρεταίειο Νοσοκομείο: το πρώτο πανεπιστημιακό νοσοκομείο
Τιμητική εκδήλωση για τους αριστεύσαντες φοιτητές
Tο Πανεπιστήμιο Aθηνών τίμησε για 5η χρονιά τα αφυπηρετούντα μέλη του
100 χρόνια προσφοράς του Aιγινητείου Nοσοκομείου
H ζωή στις φοιτητικές εστίες του Πανεπιστημίου Aθηνών
Σε πλήρη εξέλιξη τα έργα στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
10+1 ερωτήσεις και απαντήσεις για τη φοιτητική ζωή (2005)
Tο Πανεπιστήμιο Aθηνών στην "Eβδομάδα Eπιστήμης και Tεχνολογίας"
Tα Eρευνητικά Πανεπιστημιακά Iνστιτούτα του Πανεπιστημίου Aθηνών
Έκθεση για τα Kέντρα του Eλληνισμού στο Πολιτιστικό Kέντρο «K. Παλαμάς»
Σχολή Θετικών Eπιστημών: 1904-2004
Oι ισχυροί δεσμοί του Πανεπιστημίου Aθηνών με την Kύπρο
H μαύρη επέτειος της 21ης Aπριλίου
Tο νέο Σύνταγμα της Eυρώπης
Δώρο "άδωρο" η περιουσία από τα Kληροδοτήματα
Πανεπιστημιακό Γενικό Nοσοκομείο "Aττικόν"
Nέοι χώροι μελέτης για τους φοιτητές του Πανεπιστημίου
Χρηματοδοτούμενα έργα στο Πανεπιστήμιο
Tο νέο πολιτιστικό κέντρο - εντευκτήριο στο κτήριο «K. Παλαμάς»
H χρονιά που πέρασε μέσα από «TO KAΠOΔIΣTPIAKO»
Tιμητική εκδήλωση για τους αφυπηρετούντες
Tο μήνυμα του Πολυτεχνείου σήμερα
Tο Eυγενίδειο Θεραπευτήριο
του Πανεπιστημίου Aθηνών

Oι νέες υπερσύγχρονες φοιτητικές εστίες του Πανεπιστημίου Aθηνών
Oλυμπιακοί Aγώνες Aθήνα 2004
10+1 ερωτήσεις και απαντήσεις για τη φοιτητική ζωή
Oλυμπιακοί Aγώνες Aθήνα 2004
Πανεπιστημιακό Γυμναστήριο
Πρόγραμμα Σωκράτης / Έρασμος
"Ο Ελληνισμός της Αυστραλίας" στο Πανεπιστήμιο ΑΘηνών
Tο Πανεπιστήμιο γιόρτασε την ένταξη της Kύπρου στην Eυρωπαϊκή Ένωση
O Noam Chomsky επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Aθηνών
Tελικό Σχέδιο Aνάν
Aλλοδαποί φοιτητές στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
Tο Aρχαιολογικό Πάρκο της Πανεπιστημιούπολης
Tα έργα τέχνης του Πανεπιστημίου Aθηνών
Eθνικές Eκλογές 7ης Mαρτίου 2004
"Aττικό" Nοσοκομείο Xαϊδαρίου
Tα Mουσεία του Πανεπιστημίου Aθηνών
H χρονιά που πέρασε μέσα από «TO KAΠOΔIΣTPIAKO»
Iστορικό Aρχείο του Πανεπιστημίου Aθηνών
Oι υπηρεσίες του Πανεπιστημίου Aθηνών για όλα τα μέλη του
Σύγχρονες φοιτητικές εστίες με όλες τις ανέσεις
Eυεργέτες και δωρητές του Πανεπιστημίου Aθηνών
Xρήσιμος οδηγός για τους πρωτοετείς φοιτητές του Πανεπιστημίου
Ολυμπιακοί Αγώνες 2004
H σημασία και οι προοπτικές του Eυρωπαϊκού Συντάγματος
H «AMYΘHTH» ΠEPIOYΣIA TOY ΠANEΠIΣTHMIOY
H σημασία και οι προοπτικές της πρόσφατης διεύρυνσης της E.E.
O Γενικός Γραμματέας του Πανεπιστημίου Aθηνών Kωστής Παλαμάς
Oι πτυχές ενός προαναγγελθέντος πολέμου
H αξιολόγηση δεν είναι πανάκεια
H πρακτική άσκηση των φοιτητών στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
Kυπριακό πρόβλημα: προς μια βιώσιμη
και λειτουργική λύση;

Oι Διεθνείς Σχέσεις του Πανεπιστημίου Aθηνών
Yποτροφίες σε φοιτητές και πτυχιούχους
Aλλοδαποί φοιτητές στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
H εξέγερση των φοιτητών στη Nομική το 1973
H «Iστορία της Γραφής» από το 3000 π.X. μέχρι σήμερα
Ελληνικά Πανεπιστήμια
O χάρτης της ανώτατης εκπαίδευσης στην χώρα μας

Mουσείο Iστορίας του Πανεπιστημίου Aθηνών
(Παλαιό Πανεπιστήμιο)

"ΤΕΧΝΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ"
Συμπόσιο και δρώμενα για τη Νεοελληνική σάτιρα

ΠAΛAIO XHMEIO
Aνακαινίζεται το κτήριο του Παλαιού Xημείου

"TEXNΩN EΠIΣKEΨIΣ"
Kαλλιτεχνικές εκδηλώσεις στο Παλαιό Πανεπιστήμιο

Aνακαινίζεται το κινηματοθέατρο
της Πανεπιστημιακής Λέσχης

Πανεπιστημιούπολη
Πέντε μεγάλα έργα αλλάζουν την εικόνα

ΕΚΠΑ: 165 χρόνια συνεχούς προσφοράς
στην επιστήμη και τα γράμματα

Πανεπιστημιακή Λέσχη
80 χρόνια προσφοράς στους φοιτητές

Pυθμίσεις για τα Πανεπιστήμια
Mεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
Mέλη Δ.E.Π. στον ευρύτερο Δημόσιο Tομέα
Aιμοδοσία ή Aιμορραγία;

Tο νέο Σύνταγμα της Eυρώπης

1/4/2005
του Σ.Ν. Κοδέλλα
Μορφή εύκολης εκτύπωσης

Σε εξέλιξη οι διαδικασίες κύρωσης του Eυρωπαϊκού Συντάγματος
από τα κράτη-μέλη

Tο νέο Σύνταγμα της Eυρώπης

Η διαδικασία έγκρισης της Συνθήκης για τη θέσπιση Συντάγματος της Ευρώπης ξεκίνησε και στη χώρα μας, με τη συζήτηση στην ολομέλεια της Βουλής να έχει οριστεί για τις 12 Απριλίου. Στα κείμενα που ακολουθούν, καθηγητές του Πανεπιστημίου μας αναλύουν τις πλευρές του μείζονος αυτού ζητήματος. O καθηγητής κ. Γ. Παπαδημητρίου αναφέρεται στις προκλήσεις που καλείται να απαντήσει το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα ενώ ο καθηγητής κ. Ν. Αλιβιζάτος αναλύει τους λόγους για τους οποίους η Ελλάδα πρέπει να ταχθεί υπέρ. O καθηγητής κ. Ν. Σκανδάμης αναφέρεται στη σημασία του ενώ ο καθηγητής κ. Π.Κ. Ιωακειμίδης επισημαίνει τα στοιχεία εκείνα που πιστοποιούν τον ομοσπονδιακό χαρακτήρα και την κοινωνική δυναμική που διανοίγει το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα.


H Γ.Γ. του K.K.E. στο Πανεπιστήμιο Aθηνών:
Όχι στο Eυρωπαϊκό Σύνταγμα

H Γενική Γραμματέας του Kομουνιστικού Kόμματος Eλλάδας επισκέφθηκε το Πανεπιστήμιο Aθηνών στο πλαίσιο δράσης του K.K.E. σχετικά με το Eυρωπαϊκό Σύνταγμα αλλά και ευρύτερης συνεργασίας με πνευματικούς φορείς. Η κ. Παπαρήγα είχε την ευκαιρία να τονίσει προς τις Πρυτανικές Aρχές και τα μέλη της Συγκλήτου που την υποδέχθηκαν την αντίθεση του Kόμματός της προς το νέο Eυρωπαϊκό Σύνταγμα. Mάλιστα, σημείωσε ότι το «όχι» του K.K.E. είναι διπλό? άρνηση δηλαδή στο νέο Eυρωπαϊκό Σύνταγμα αλλά και άρνηση στην Eυρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, αυτή η διπλή άρνηση, όπως υπογράμμισε η κ Παπαρήγα, δεν σημαίνει απομονωτισμό αλλά αγώνα για μια άλλη σοσιαλιστική Eυρώπη. Επίσης, η κ. Παπαρήγα τόνισε ότι, για ένα τόσο σοβαρό ζήτημα όπως το Eυρωπαϊκό Σύνταγμα, το K.K.E. ζητεί τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος, θεωρώντας πως οι θέσεις του Kόμματος θα συναντήσουν σημαντική στήριξη από τον λαό.

Eκ μέρους του Πανεπιστημίου ο Πρύτανης καθηγητής κ. Γ. Mπαμπινιώτης υποδέχθηκε και ευχαρίστησε την κ. Παπαρήγα, η οποία είναι απόφοιτος της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Aθηνών, για την επίσκεψη και γενικότερα το ενδιαφέρον του K.K.E. για το δημόσιο Πανεπιστήμιο αλλά και για το Πανεπιστήμιο Aθηνών. O Πρύτανης είχε την ευκαιρία, μεταξύ άλλων, να εκθέσει εν συντομία στην κ. Παπαρήγα τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα τα ελληνικά πανεπιστήμια.

Την ίδια ημέρα η κ. Παπαρήγα μίλησε στο αμφιθέατρο «Παπαρρηγοπούλου» της Nομικής Σχολής με θέμα το Eυρωπαϊκό Σύνταγμα, σε συγκέντρωση φοιτητών και εργαζομένων.


Για ένα «ναι», χωρίς μεμψιμοιρίες

του Νίκου Κ. Αλιβιζάτου
Καθηγητή του Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

1. Αν γινόταν δημοψήφισμα στη χώρα μας για το ευρωσύνταγμα, οι λόγοι για τους οποίους θα ψήφιζα υπέρ του «ναι» είναι προφανώς πρώτιστα πολιτικοί: καμιά ευρωπαϊκή χώρα -πολύ περισσότερο με το μέγεθος, την ισχύ και τη γεωγραφική θέση της δικής μας- δεν έχει την παραμικρή πιθανότητα να επιβιώσει ως πολιτική και, προπάντων, ως πολιτιστική οντότητα έξω από την υπό διαμόρφωση ενωμένη Ευρώπη. Εξ ου και η γοητεία την οποία, παρά τα προβλήματα και τις κακοδαιμονίες της, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να ασκεί σε λαούς, που η νεότερη ιστορία της ηπείρου μας τους κράτησε μέχρι στιγμής έξω από το ευρωπαϊκό γίγνεσθαι.

2. Ειδικά για τη χώρα μας, πιστεύω ότι το «ναι» πρέπει να είναι ακόμη κατηγορηματικότερο: εδώ και δυόμισι αιώνες, η Ευρώπη είναι εκείνη που τράβηξε την Ελλάδα από το σκοτάδι της «καθ' ημάς Ανατολής» στο φως της Δύσης, από την καχεξία στην πρόοδο, από την μεσσιανισμό στον ορθό λόγο. Την τόσο πρόδηλη αυτή αλήθεια, απορώ και εξίσταμαι πώς την λησμονούν πολλοί κοσμοπολίτες φίλοι, συμμαχητές εδώ και πολλά χρόνια στον αγώνα τον καλό για τα ιδανικά της ανοχής, των δικαιωμάτων του ανθρώπου, του κράτους δικαίου και της δημοκρατίας. Ειδικά στην Ελλάδα, το «όχι» στο ευρωσύνταγμα πιστεύω ότι ισοδυναμεί με «ναι» σε ό,τι πιο οπισθοδρομικό και αντιδραστικό διαθέτει η ελληνική κοινωνία.

3. Γνωρίζω βέβαια το επιχείρημα που θα αντιτάξουν στα ανωτέρω οι όψιμοι ευρωσκεπτικιστές της «αντιπαγκοσμιοποίησης»: «Δεν είμαστε κατά της Ευρώπης», θα ισχυρισθούν, «είμαστε κατά του συγκεκριμένου ευρωσυντάγματος». «Διότι αυτό», συνεχίζουν, «εκφράζει και κατοχυρώνει τις αξίες της ελεύθερης αγοράς, ενώ προδίδει τις αρχές του ευρωπαϊκού διαφωτισμού, πάνω στις οποίες χτίσθηκε η ευημερία, ο πολιτισμός και η ακτινοβολία της ηπείρου μας».

4. Η ένσταση αυτή, όταν ιδίως διατυπώνεται από νομικούς και μάλιστα από συνταγματολόγους, με βρίσκει «κάθετα» αντίθετο. Διότι, κατ' αρχήν, επί της ουσίας δεν ευσταθεί: στις ρυθμίσεις του για την οικονομία, το υπό έγκριση ευρωπαϊκό Σύνταγμα δεν αποκλίνει ουσιωδώς από τον μέσο όρο των ευρωπαϊκών εθνικών Συνταγμάτων, παλαιών και νέων. Ίσα-ίσα, η «Χάρτα» των θεμελιωδών δικαιωμάτων που περιλαμβάνει είναι ένας από τους πιο «προχωρημένους» και «ανοιχτούς» καταλόγους δικαιωμάτων και ελευθεριών στον σύγχρονο κόσμο.

5. Πάνω απ' όλα, ωστόσο, η ένσταση των ευρωσκεπτικιστών παραβλέπει μια εξαιρετικά ουσιώδη πτυχή κάθε νομικής ρύθμισης, ιδίως συνταγματικής: ότι δηλαδή κάθε κανόνας δικαίου δεν έχει μόνον «συντηρητικό» χαρακτήρα, αλλά και «προοδευτικό», δεν είναι στατικός αλλά δυναμικός, καθώς η εφαρμογή του δεν επηρεάζεται τόσο από την ιστορική στιγμή της ψήφισής του, όσο από τον συσχετισμό δυνάμεων, που διαμορφώνεται μετά απ' αυτήν. Με άλλα λόγια, η ένσταση αυτή παραβλέπει ότι το γκωλικό Σύνταγμα του 1958, το οποίο η γαλλική Αριστερά είχε καταγγείλει ως «αντιδραστικό» όταν ψηφιζόταν (ο Francois Mitterrand είχε γράψει τότε βιβλίο με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Le coup d' Etat permanent"!), όχι μόνον δεν εμπόδισε την άνοδο των σοσιαλιστών στην εξουσία, το 1981, αλλά αντίθετα την διευκόλυνε. Το ίδιο και το ελληνικό Σύνταγμα του 1975.

6. Για όλους αυτούς τους λόγους, αν και το υπό έγκριση ευρωσύνταγμα απέχει πολύ από το να εκφράζει το σύνολο των αρχών τις οποίες πρεσβεύω για την οργάνωση και λειτουργία μιας Ευρώπης δικαιοκρατούμενης, κοινωνικά ευαίσθητης και πραγματικά δημοκρατικής, δεν έχω τον παραμικρό δισταγμό να ταχθώ υπέρ του «ναι».


Το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα

Tου Π.Κ. Ιωακειμίδη
καθηγητή του Πανεπιστημίου Aθηνών, Μέλους της Συνέλευσης

Το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα (που εάν επικυρωθεί από τα κράτη μέλη θα αρχίσει να ισχύει από την 1.11.2006) καταγράφει σημαντική συμβολή στην εμβάθυνση της ενοποίησης με την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας και δημοκρατικότητας της Ένωσης. Χωρίς να αποτελεί ένα άριστο κείμενο, αποτελεί ωστόσο ένα κείμενο-προϊόν μιας πιο δημοκρατικής διαδικασίας (της διαδικασίας της Συνέλευσης) που αποτυπώνει τις πολιτικές ισορροπίες και την πολιτική ωρίμανση της Ευρώπης στην περίοδο εκπόνησής του.

Μπορούν να επισημανθούν τουλάχιστον δέκα (10) στοιχεία/ρυθμίσεις/ διατάξεις στο Σύνταγμα που πιστοποιούν τον ομοσπονδιακό χαρακτήρα και την κοινωνική δυναμική που διανοίγει καθώς και την ενίσχυση του διεθνούς ρόλου της Ένωσης σε βάσεις υψηλότερης αυτονομίας. Ειδικότερα:

1. Προικοδότηση της Ένωσης με ενιαία νομική προσωπικότητα. Μέχρι σήμερα η Ευρωπαϊκή Κοινότητα διέθετε νομική προσωπικότητα αλλά όχι η Ευρωπαϊκή Ένωση. Με το Σύνταγμα καταργείται η Ευρωπαϊκή Κοινότητα καθώς και η διάρθρωση της Ένωσης σε πυλώνες. Η Ένωση καθίσταται ενιαία οντότητα με ενιαία νομική προσωπικότητα. Η εξέλιξη αυτή θα έχει σημαντικές ευεργετικές συνέπειες για τη διεθνή παρουσία και το ρόλο της Ένωσης καθώς η τελευταία θα έχει τη (νομική) δυνατότητα να συνάπτει συμφωνίες σε όλους τους τομείς (οικονομικό και πολιτικό). Θεωρητικά θα έχει τη δυνατότητα να καταστεί ακόμη και μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του O.Η.Ε. Συνολικά, η αναγνώριση νομικής προσωπικότητας για την Ένωση ενισχύει τον διεθνή ρόλο και την παρουσία της Ένωσης ως ενιαίο οιονεί κρατικό μόρφωμα.

2. Ένταξη Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων στο Σύνταγμα. O Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων που υιοθετήθηκε το 2000 από την Ένωση αποτέλεσε μια σημαντική ποιοτική εξέλιξη. Παρέμεινε ωστόσο μέχρι σήμερα μια πολιτική διακήρυξη και τίποτα περισσότερο. Με το Σύνταγμα, ο Χάρτης αποκτά νομικά δεσμευτική υπόσταση (ως το δεύτερο μέρος του Συντάγματος). Oι νομικές πολιτικές και συνταγματικές προεκτάσεις της μετατροπής του Χάρτη από πολιτική διακήρυξη σε (νομικά) δεσμευτικό κείμενο είναι προφανείς για την πολιτική και θεσμική συγκρότηση της Ένωσης αλλά και για την ενίσχυση της κοινωνικής ταυτότητας της Ένωσης.

3. Επέκταση ειδικής πλειοψηφίας. Με το Σύνταγμα επεκτείνεται σημαντικά (αν και όχι σε ικανοποιητικό βαθμό) η ειδική πλειοψηφία ως μέσο για τη λήψη αποφάσεων στο Συμβούλιο της Ένωσης. Παράλληλα (από το 2009) αλλάζει ριζικά ο τρόπος σχηματισμού της ειδικής πλειοψηφίας. Από περίπλοκο σύστημα της κατανομής των ψήφων, η Ένωση θα περάσει στο σύστημα της «διπλής πλειοψηφίας» –πλειοψηφίας των κρατών (55%) και πλειοψηφίας του πληθυσμού (65%) για τη λήψη των αποφάσεων. Πρόκειται για ένα περισσότερο δημοκρατικό αλλά και ομοσπονδιακής λογικής σύστημα ιδιαίτερα με την άμεση παραπομπή στον πληθυσμό της Ένωσης που διαλαμβάνει.

4. Ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Με το Σύνταγμα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καθίσταται πραγματικός συν-νομοθέτης. Η «διαδικασία της συναπόφασης» (που μετονομάζεται σε «νομοθετική διαδικασία») καθίσταται ο κανόνας για τη λήψη των αποφάσεων (με τις αυτονόητες και αναπόφευκτες εξαιρέσεις). Τούτο είναι ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη στην ομοσπονδιακή προοπτική της Ένωσης καθώς μετακινεί αποφασιστικά τη νομοθετική διαδικασία προς ένα υψηλότερο υπερεθνικό επίπεδο.

5. Εκλογή του Προέδρου της Επιτροπής από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Από το 2009, ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα εκλέγεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (μετά από σχετική πρόταση υποψήφιου από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο). Η ανάδειξη του Προέδρου της Επιτροπής από το Κοινοβούλιο αποτελεί ίσως την εν δυνάμει σημαντικότερη θεσμική εξέλιξη που θα προσδιορίσει τη μελλοντική φυσιογνωμία του ενωσιακού συστήματος προς την κατεύθυνση της ομοσπονδιακής λογικής.

6. Θέσπιση θέσης Υπουργού Εξωτερικών. Η θέσπιση της θέσης του Υπουργού Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (που θα προεδρεύει του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων) αποτελεί θεσμική καινοτομία υψηλής πολιτικής σημασίας. Προσλαμβάνει δε ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς ο Υπουργός Εξωτερικών θα είναι ταυτόχρονα και αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (double hatting system). Η ύπαρξη του Υπουργού Εξωτερικών δεν ενισχύει μόνο την εξωτερική παρουσία και το ρόλο της Ένωσης αλλά και εμπεδώνει τον θεσμικό σύστημα σε μια υπερεθνική-ομοσπονδιακή προοπτική.

7. Απλοποίηση των νομικών μέσων της Ένωσης/Υπεροχή ενωσιακού δικαίου. Με το Σύνταγμα απλοποιούνται και μετονομάζονται τα «νομικά μέσα» της Ένωσης. Έτσι εγκαταλείπεται η ονοματολογία των κανονισμών, οδηγιών, κ.λπ. και υιοθετείται η ορολογία των νόμων (laws), νόμων-πλαισίων (framework laws), κ.λπ. Η αλλαγή αυτή ίσως να φαίνεται τεχνικού χαρακτήρα είναι όμως σημαντική, αφού, μεταξύ άλλων, παραπέμπει σε «κρατικού τύπου» νομική τάξη. Παράλληλα το Σύνταγμα ρητά προβλέπει την υπεροχή του ενωσιακού δικαίου έναντι του εθνικού.

8. Εμπλουτισμός του αξιολογικού περιεχόμενου της Ένωσης. Με το Σύνταγμα εμπλουτίζεται το αξιολογικό περιεχόμενο της Ένωσης με νέα στοιχεία, αρχές και αξίες. Υπάρχουν αναφορές στον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελευθερίας, της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου αλλά και της κοινωνικής προόδου, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της πλήρους απασχόλησης. Υπάρχουν, επίσης, νέες ρυθμίσεις που προωθούν την έννοια της αλληλεγγύης («ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής», κ.λπ.). Θεσπίζονται ακόμη οι αρχές της αντιπροσωπευτικής και συμμετοχικής δημοκρατίας, ενώ αναγνωρίζεται για πρώτη φορά η έννοια του πολίτη και ενισχύονται οι ρυθμίσεις για την Ευρωπαϊκή ιθαγένεια. Η αναφορά στον Ευρωπαίο πολίτη ως πηγή νομιμοποίησης της ενοποιητικής διαδικασίας ενέχει ιδιαίτερη σημασία στη λογική της ομοσπονδιακής οικοδόμησης.

9. Εμπέδωση της αρχής της «επικουρικότητας». Ανεξάρτητα από τις οποιεσδήποτε ερμηνείες, η αρχή της επικουρικότητας αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της ομοσπονδιακής συγκρότησης πολιτικών συστημάτων (βλέπε λ.χ. Σύνταγμα Γερμανίας, κ.ά.). Το Σύνταγμα «εμπεδώνει» την αρχή αυτή, ενώ ταυτόχρονα αναγνωρίζει ότι η Ένωση λειτουργεί στη βάση του «κοινοτικού προτύπου» ολοκλήρωσης.

10. Η εκπόνηση του Συντάγματος. Τέλος, ως καθοριστικό στοιχείο της ομοσπονδιακής λογικής θα πρέπει να θεωρηθεί το γεγονός της εκπόνησης Συντάγματος για την Ένωση. Με τον τρόπο αυτό η «Ένωση των Συνθηκών» δίνει τη θέση της στην «Ένωση του Συντάγματος». Η πολιτική και συμβολική σημασία της εξέλιξης αυτής είναι αδιαμφισβήτητη. Η έννοια του Συντάγματος παραπέμπει σε κρατική οντότητα δημοκρατικής συγκρότησης και λειτουργίας. Το Σύνταγμα αποτελεί το μέσο γέννησης μιας ομοσπονδίας (π.χ. Η.Π.Α., Καναδάς, κ.λπ.).


Το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα. Σταθμός στην ωρίμανση της Ε.E.

Tου Γ. Παπαδημητρίου
Καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών

Στις 29 Oκτωβρίου 2004 υπογράφηκε στη Ρώμη η Συνθήκη για τη θέσπιση του Συντάγματος της Ευρώπης. Περισσότερο από μισό αιώνα μετά την ανάληψη της ιστορικής πρωτοβουλίας για την ευρωπαϊκή ενοποίηση, η Ευρωπαϊκή Ένωση έκανε το αποφασιστικό βήμα που οδηγεί στη θεσμική ωρίμανση και την επανίδρυσή της. Το Σύνταγμα, αξιοποιώντας τη μακρόχρονη εμπειρία του παρελθόντος, απαντά στις νέες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ένωση.

Η πρώτη πρόκληση είναι ασφαλώς η διεύρυνση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έπρεπε, μετά την προσχώρηση των δέκα νέων μελών, να αποκτήσει τον πρόσφορο θεσμικό εξοπλισμό για την εύρυθμη και αποτελεσματική λειτουργία της. Η Συνθήκη της Νίκαιας για την αναμόρφωση του θεσμικού οικοδομήματός της, που τέθηκε σε ισχύ την 1.11.2004, δύο δηλαδή ημέρες μετά την υπογραφή του Συντάγματος, αποδείχθηκε από την αρχή απρόσφορη για τις νέες ανάγκες της Ένωσης.

Αν για τα εικοσιπέντε κράτη μέλη η Συνθήκη της Νίκαιας είχε δείξει τα όριά της, είναι προφανής η πρόκληση των περαιτέρω διευρύνσεων, στην οποία θα κληθεί να απαντήσει το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα. Στο πλαίσιο της συζήτησης για τα γεωγραφικά και τα πολιτικά όρια της Ευρώπης και για την περαιτέρω διεύρυνσή της, δεσπόζει η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας. Η σχετική απόφαση ελήφθη στις 17.12.2004 και στις 3 Oκτωβρίου 2005 προγραμματίζεται η απόφαση για την έναρξη των σχετικών διαπραγματεύσεων.

Η εμβάθυνση εξακολουθεί να παραμένει σταθερά στην ημερήσια διάταξη επιτακτικό αίτημα. Παρά τις εγγενείς δυσχέρειες, τις οποίες επέτεινε ασφαλώς η προσχώρηση δέκα νέων μελών, διεύρυνση και εμβάθυνση πρέπει να συνεχίσουν να συμβαδίζουν. Στην πορεία προς την ευρωπαϊκή ενοποίηση η διεύρυνση δεν επιτρέπεται να αποβεί προοπτικά εις βάρος της εμβάθυνσης.

Το Σύνταγμα προβλέπει πολλές νέες δυνατότητες για τη συμμετοχή των πολιτών στα δρώμενα της Ένωσης, καθιστά τους πολίτες της ισότιμο βάθρο με τα κράτη μέλη για τη νομιμοποίησή της, προσδίδει δεσμευτική ισχύ στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και προσφέρει στους πολίτες νέες ευκαιρίες συμμετοχής και ελέγχου. Εναπόκειται λοιπόν αφενός στα όργανα της Ένωσης και των κρατών μελών και αφετέρου ιδίως στους πολίτες και τις οργανώσεις τους να αξιοποιήσουν και να διευρύνουν στην πράξη το θεσμικό οπλοστάσιο του Συντάγματος. Το οπλοστάσιο αυτό συνιστά άλλωστε προσωρινό συμβιβασμό στην πορεία προς τον περαιτέρω εκδημοκρατισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η τέταρτη πρόκληση, στην οποία πρέπει να απαντήσει το Σύνταγμα, αναφέρεται στον ρόλο που καλείται να διαδραματίσει η Ευρώπη στον κόσμο. Αποτελεί κοινό τόπο ότι μόνο αν η Ένωση αποκτήσει ισχυρή επιρροή στη διαμόρφωση των διεθνών εξελίξεων μπορεί να υπερασπιστεί τις αξίες του ευρωπαϊκού πολιτισμού και το κοινωνικό της μοντέλο αλλά και να προασπίσει τα συμφέροντά της και τα συμφέροντα των μελών της. Σε μια διεθνή κοινωνία που αντιλαμβάνεται ότι η παγκόσμια διακυβέρνηση έχει ανάγκη τη δυναμική παρουσία και συνεισφορά της, η πολιτική της βαρύτητα θα αυξάνει διαρκώς.

Το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα καλείται έτσι να δώσει απάντηση στις τέσσερις μεγάλες προκλήσεις. Με άλλα λόγια, καλείται, επανιδρύοντας την Ένωση, να συγκροτήσει το πρόσφορο θεσμικό πλαίσιο που θα συμβάλλει στην παραπέρα προώθηση της ευρωπαϊκής ενοποίησης και που θα εγγυάται την εμβάθυνση και τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τον εκδημοκρατισμό της και την κατάκτηση της περίοπτης θέσης που της ανήκει στο διεθνές σύστημα.

Oι επισημάνσεις αυτές υπογραμμίζουν με εναργή τρόπο την πολυσήμαντη αποστολή του Ευρωπαϊκού Συντάγματος. Στην αποστολή αυτή το Σύνταγμα ανταποκρίνεται, σε γενικές γραμμές, ικανοποιητικά. Γι' αυτό ακριβώς η έγκριση, η ισχύς και η εφαρμογή του αποτελεί εγχείρημα με ιστορικές διαστάσεις και προοπτικές.


Το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα ως σύμβολο, ως διεθνής υπόσταση, ως πολιτική εγγύηση

Tου Νίκου Σκανδάμη
Καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών

1. Το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα –ακριβέστερα η «Συνθήκη για τη θέσπιση Συντάγματος της Ευρώπης»– μετέχει ενός μύθου: Διαθέτει από ένα σύνταγμα, όπως το εννοεί το εθνικό δίκαιο, τη νομιμοποίηση μιας συντεταγμένης εξουσίας, της ευρωπαϊκής, ενώ ταυτόχρονα στερείται της νομιμοποίησης που παρέχει η λαϊκή κυριαρχία. Πρόκειται συνεπώς για Σύνταγμα υπό την έννοια ότι συντάσσει μια πολιτική δομή, ιδιότυπη σε σχέση με εκείνη του κράτους μέλους, δεν είναι όμως Σύνταγμα υπό την έννοια ότι οι συντακτικές δυνάμεις συντάσσονται ως ευρωπαϊκός λαός, μάλιστα δε κυρίαρχος.

Έτσι ιδωμένο, το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα κεφαλαιοποιεί τις επιτεύξεις τής μέχρι σήμερα ενοποίησης, εξασφαλίζοντας δυνατότητες επιβίωσης σε ένα εγχείρημα που άρχισε πριν από πενήντα χρόνια και σήμερα φαίνεται να αποκτά ώριμη μορφή. Διακηρύσσει πράγματι το χαρακτήρα μιας εξουσίας αυτόνομης απέναντι σε εκείνη των κρατών μελών, επιβεβαιώνοντας αυτό που η θεωρία είχε ορίσει από μακρού ως «συνταγματοποίηση» των ιδρυτικών Συνθηκών (εξ ου και ο όρος της Συνταγματικής Συνθήκης), δεν παύει όμως να υποδηλώνει ότι στηρίζεται στην κυριαρχία των κρατών που συμβάλλονται (εξ ου και όρος της Συνταγματικής Συνθήκης).

2. Τι συνεπώς το νέο φέρει ένα τέτοιο Σύνταγμα; Εν πρώτοις και κυρίως, καθιδρύει την εξωτερική υπόσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή μια νέα πολιτική οντότητα στο διεθνές πεδίο, και όχι απλώς μιαν οικονομική οντότητα στο πεδίο αυτό, όπως συμβαίνει πράγματι σήμερα με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα (Συνθήκη Ε.Κ.). Νομική προσωπικότητα διαθέτει πλέον η ίδια η Ένωση και όχι μόνον η Ευρωπαϊκή Κοινότητα, που τυπικά θα απορροφηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η νέα διεθνής οντότητα θα εκπροσωπείται στις σχέσεις με τα άλλα κράτη και τους διεθνείς οργανισμούς από αξιωματούχους υπό νέες θεσμοθετημένες ιδιότητες, τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και τον Υπουργό Εξωτερικών της Ένωσης. O τελευταίος θα ενεργεί υπό διπλή ιδιότητα ως αξιωματούχος του Συμβουλίου και της Επιτροπής (Αντιπρόεδρος). Η πολύπτυχη νομική δομή της Ένωσης με βάση τους τρεις πυλώνες και τις τρεις ιδρυτικές Συνθήκες (Ε.Ε., Ε.Κ., Ε.Κ.Α.Ε.) απλοποιείται? μια Συνθήκη (Σ.Σ.) πλέον θα διέπει όλα τα θέματα της σύνταξης της ευρωπαϊκής συμπολιτείας προσδίδοντας έτσι ενότητα στους διακεκριμένους σήμερα θεσμούς της οικονομικής και της πολιτικής ενοποίησης.

3. Η νέα δομή δεν συνιστά μετάβαση σε ένα ομοσπονδιακό κράτος. Πάρα το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση, ως ιστορικά πρωτότυπος τρόπος άσκησης της εξουσίας –ως διακυβέρνηση κυρίαρχων κρατών και των υπηκόων τους μακράν της μεμονωμένης και απόλυτης άσκησης της εθνικής κυριαρχίας– περιβάλλεται έντονα χαρακτηριστικά μιας οργανικής υπόστασης, διατηρεί εντούτοις την ιδιοτυπία της: Η εξουσία ασκείται ως λειτουργική, από περισσότερα δηλαδή όργανα που συνεργούν εκφράζοντας διαφορετικές πολιτικές δυνάμεις (κράτη και κοινωνίες), όπως ακριβώς επινοήθηκε από τους ιδρυτές, ως Κοινοτική Μέθοδος της οποίας η ουσία συνίσταται στην πλήρη και πολλαπλή αλληλεξάρτηση. Η θεσμοθετημένη αλληλεξάρτηση μεταξύ των μεγάλων οργάνων δράσης –του Συμβουλίου, της Επιτροπής και του Κοινοβουλίου– εγγυάται πάντα ότι η Διακυβέρνηση χωρεί εν ονόματι ενός ευρωπαϊκού συμφέροντος τόσο στις σχέσεις μεταξύ των κρατών μελών όσο και στις σχέσεις των κρατών αυτών προς τις κοινωνίες τους μέσω της γενικευμένης αναφοράς στον ουδέτερο μηχανισμό της Αγοράς. O φόβος ενός δυνάστη εντός των τειχών, ευρωπαϊκών ή εθνικών, είτε υπό τη μορφή ενός κράτους, εθνικού ή ευρωπαϊκού, είτε υπό τη μορφή μιας ολοκληρωτικής εξουσίας, δημόσιας ή ιδιωτικής, εξορκίζεται υπό όρους θεσμικούς. Oι όροι, υπό τους οποίους ασκείται η Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση θωρακίζονται μάλιστα ακόμα περισσότερο με τη θέσπιση από το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα ενός χάρτη θεμελιωδών δικαιωμάτων, ο οποίος διακηρύσσει τις πολύμορφές αρχές και ελευθερίες που χαρακτηρίζουν το δυτικό κράτος σε ό,τι αφορά τη συγκρότηση μιας πολιτείας δικαίου.


Αρχή της σελίδας