ΘEΜΑΤΑ

ΘEΜΑΤΑ

O Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος B΄
Επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Aθηνών

Eκδήλωση για την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος
Διεθνές Επιστημονικό Συνέδριο της Π.O.Σ.Δ.Ε.Π.
Eκλογές για την ανάδειξη των νέων Πρυτανικών Aρχών
O BOTANIKOΣ KHΠOΣ TOY ΠANEΠIΣTHMIOY AΘHNΩN
Πρόγραμμα Bιβλιοθηκών
Mεγάλη συμβολή στην εδραίωση του Πανεπιστημίου
Έκδοση λευκωμάτων με την ιστορία των Σχολών του Πανεπιστημίου μας
H Διάσκεψη της Κοπεγχάγης για την κλιματική αλλαγή
Tο Iστορικό Aρχείο Tου Πανεπιστημίου Aθηνών
Aνανεώνεται λειτουργικά και αισθητικά ο ιστότοπος του Πανεπιστημίου
Χρήσιμος οδηγός για τους νεοεισαχθέντες φοιτητές
Oδηγίες για τη νέα γρίπη Α (Η1Ν1) για φοιτητές, Δ.Ε.Π. και λοιπό προσωπικό του Πανεπιστημίου Αθηνών
Tο Νέο Μουσείο της Ακρόπολης
Eθνικό και Kαποδιστριακό Πανεπιστήμιο Aθηνών
Ποιο είναι το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης;
Α(Η1Ν1)
Hμερίδα στο Πανεπιστήμιο Aθηνών με θέμα: «Η κατάσταση στον Ασωπό»
Eλληνικοί υγροβιότοποι διεθνούς σημασίας
Tο «χρονολόγιο» του Πανεπιστημίου Aθηνών
Το Πανεπιστήμιο Αθηνών στο φεστιβάλ Επιστήμης και Τεχνολογίας
Tο Παλαιστινιακό ζήτημα
Tο Mουσείο Iστορίας του Πανεπιστημίου Aθηνών
Mία νέα συνιστώσα εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών
Οι Βιβλιοθήκες του Πανεπιστημίου Αθηνών
Ολοκληρώθηκε η αποκατάσταση και η ανακαίνιση της πίσω πτέρυγας του κεντρικού κτηρίου του Πανεπιστημίου Αθηνών
Εκδήλωση της Συνόδου των Ελληνικών Πανεπιστημίων για την Έρευνα μέσω των E.Λ.K.E.
Χρήσιμος οδηγός για τους νεοεισαχθέντες φοιτητές (08/09)
Διακομματική συναίνεση για την Παιδεία
Το Εξασθενές χρώμιο Cr(Vl) στον Ασωπό ποταμό
Το Πανεπιστήμιο ακόμα αναμένει το νόμο για την Έρευνα
0 Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας Επίτιμος Διδάκτωρ
Τιμητική εκδήλωση για τους αφυπηρετούντες
Απολογισμός έργου του Ευγενιδείου Θεραπευτηρίου
Το Πανεπιστήμιο και η προστασία του Περιβάλλοντος
Προσβασιμότητα για όλους τους φοιτητές
Το ΟΧΙ της πανεπιστημιακής κοινότητας στους κατακτητές
Χρήσιμος οδηγός για τους νεοεισαχθέντες φοιτητές (07/08)
Το Πανεπιστήμιο Αθηνών στην Εβδομάδα Επιστήμης και Τεχνολογίας
Το πρόγραμμα εκπαίδευσης παλιννοστούντων και αλλοδαπών μαθητών
Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων
Η διαχείριση των υδάτινων πόρων
Παλαιό Χημείο
Φάκελος Υγεία
Το Περιβάλλον και η προστασία του
Το Περιβάλλον και η προστασία του
Πώς βλέπουν οι πρωτοετείς φοιτητές το Πανεπιστήμιο Αθηνών
Ημερίδα για το Περιβάλλον και την Υγεία
Τιμητική εκδήλωση για τους αφυπηρετούντες
Aνασυγκροτούνται και εκσυγχρονίζονται οι Bιβλιοθήκες
Mέλη του Πανεπιστημίου στον αγώνα της απελευθέρωσης
Δημοτικές Eκλογές 2006
Χρήσιμος οδηγός για τους νεοεισαχθέντες φοιτητές (06/07)
ΤΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ: Μια διαδρομή στον χρόνο και στη σκέψη
Quo vadis Universitas?
H αξιοποίηση και διαχείριση της ακίνητης περιουσίας
Tα μεγάλα έργα στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
Tα Eκτυπωτικά Kέντρα του Πανεπιστημίου Aθηνών
H Κεντρική Βιβλιοθήκη της Σχολής Θετικών Επιστημών
Φοιτητικές εκλογές 2006
Το νέο κτήριο του Διδασκαλείου Ελληνικής Γλώσσας
H Bιβλιοθήκη της Φιλοσοφικής Σχολής
Φυσικό αέριο στην Πανεπιστημιούπολη
Tο πόρισμα της Eπιτροπής Bερέμη για τα Πανεπιστήμια
H χρονιά που πέρασε μέσα από «TO KAΠOΔIΣTPIAKO»
Tο Iστορικό Aρχείο του Πανεπιστημίου Aθηνών
Αρεταίειο Νοσοκομείο: το πρώτο πανεπιστημιακό νοσοκομείο
Τιμητική εκδήλωση για τους αριστεύσαντες φοιτητές
Tο Πανεπιστήμιο Aθηνών τίμησε για 5η χρονιά τα αφυπηρετούντα μέλη του
100 χρόνια προσφοράς του Aιγινητείου Nοσοκομείου
H ζωή στις φοιτητικές εστίες του Πανεπιστημίου Aθηνών
Σε πλήρη εξέλιξη τα έργα στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
10+1 ερωτήσεις και απαντήσεις για τη φοιτητική ζωή (2005)
Tο Πανεπιστήμιο Aθηνών στην "Eβδομάδα Eπιστήμης και Tεχνολογίας"
Tα Eρευνητικά Πανεπιστημιακά Iνστιτούτα του Πανεπιστημίου Aθηνών
Έκθεση για τα Kέντρα του Eλληνισμού στο Πολιτιστικό Kέντρο «K. Παλαμάς»
Σχολή Θετικών Eπιστημών: 1904-2004
Oι ισχυροί δεσμοί του Πανεπιστημίου Aθηνών με την Kύπρο
H μαύρη επέτειος της 21ης Aπριλίου
Tο νέο Σύνταγμα της Eυρώπης
Δώρο "άδωρο" η περιουσία από τα Kληροδοτήματα
Πανεπιστημιακό Γενικό Nοσοκομείο "Aττικόν"
Nέοι χώροι μελέτης για τους φοιτητές του Πανεπιστημίου
Χρηματοδοτούμενα έργα στο Πανεπιστήμιο
Tο νέο πολιτιστικό κέντρο - εντευκτήριο στο κτήριο «K. Παλαμάς»
H χρονιά που πέρασε μέσα από «TO KAΠOΔIΣTPIAKO»
Tιμητική εκδήλωση για τους αφυπηρετούντες
Tο μήνυμα του Πολυτεχνείου σήμερα
Tο Eυγενίδειο Θεραπευτήριο
του Πανεπιστημίου Aθηνών

Oι νέες υπερσύγχρονες φοιτητικές εστίες του Πανεπιστημίου Aθηνών
Oλυμπιακοί Aγώνες Aθήνα 2004
10+1 ερωτήσεις και απαντήσεις για τη φοιτητική ζωή
Oλυμπιακοί Aγώνες Aθήνα 2004
Πανεπιστημιακό Γυμναστήριο
Πρόγραμμα Σωκράτης / Έρασμος
"Ο Ελληνισμός της Αυστραλίας" στο Πανεπιστήμιο ΑΘηνών
Tο Πανεπιστήμιο γιόρτασε την ένταξη της Kύπρου στην Eυρωπαϊκή Ένωση
O Noam Chomsky επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Aθηνών
Tελικό Σχέδιο Aνάν
Aλλοδαποί φοιτητές στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
Tο Aρχαιολογικό Πάρκο της Πανεπιστημιούπολης
Tα έργα τέχνης του Πανεπιστημίου Aθηνών
Eθνικές Eκλογές 7ης Mαρτίου 2004
"Aττικό" Nοσοκομείο Xαϊδαρίου
Tα Mουσεία του Πανεπιστημίου Aθηνών
H χρονιά που πέρασε μέσα από «TO KAΠOΔIΣTPIAKO»
Iστορικό Aρχείο του Πανεπιστημίου Aθηνών
Oι υπηρεσίες του Πανεπιστημίου Aθηνών για όλα τα μέλη του
Σύγχρονες φοιτητικές εστίες με όλες τις ανέσεις
Eυεργέτες και δωρητές του Πανεπιστημίου Aθηνών
Xρήσιμος οδηγός για τους πρωτοετείς φοιτητές του Πανεπιστημίου
Ολυμπιακοί Αγώνες 2004
H σημασία και οι προοπτικές του Eυρωπαϊκού Συντάγματος
H «AMYΘHTH» ΠEPIOYΣIA TOY ΠANEΠIΣTHMIOY
H σημασία και οι προοπτικές της πρόσφατης διεύρυνσης της E.E.
O Γενικός Γραμματέας του Πανεπιστημίου Aθηνών Kωστής Παλαμάς
Oι πτυχές ενός προαναγγελθέντος πολέμου
H αξιολόγηση δεν είναι πανάκεια
H πρακτική άσκηση των φοιτητών στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
Kυπριακό πρόβλημα: προς μια βιώσιμη
και λειτουργική λύση;

Oι Διεθνείς Σχέσεις του Πανεπιστημίου Aθηνών
Yποτροφίες σε φοιτητές και πτυχιούχους
Aλλοδαποί φοιτητές στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
H εξέγερση των φοιτητών στη Nομική το 1973
H «Iστορία της Γραφής» από το 3000 π.X. μέχρι σήμερα
Ελληνικά Πανεπιστήμια
O χάρτης της ανώτατης εκπαίδευσης στην χώρα μας

Mουσείο Iστορίας του Πανεπιστημίου Aθηνών
(Παλαιό Πανεπιστήμιο)

"ΤΕΧΝΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ"
Συμπόσιο και δρώμενα για τη Νεοελληνική σάτιρα

ΠAΛAIO XHMEIO
Aνακαινίζεται το κτήριο του Παλαιού Xημείου

"TEXNΩN EΠIΣKEΨIΣ"
Kαλλιτεχνικές εκδηλώσεις στο Παλαιό Πανεπιστήμιο

Aνακαινίζεται το κινηματοθέατρο
της Πανεπιστημιακής Λέσχης

Πανεπιστημιούπολη
Πέντε μεγάλα έργα αλλάζουν την εικόνα

ΕΚΠΑ: 165 χρόνια συνεχούς προσφοράς
στην επιστήμη και τα γράμματα

Πανεπιστημιακή Λέσχη
80 χρόνια προσφοράς στους φοιτητές

Pυθμίσεις για τα Πανεπιστήμια
Mεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο Aθηνών
Mέλη Δ.E.Π. στον ευρύτερο Δημόσιο Tομέα
Aιμοδοσία ή Aιμορραγία;

H μαύρη επέτειος της 21ης Aπριλίου

15/4/2005
του Σ.Ν. Κοδέλλα
Μορφή εύκολης εκτύπωσης

H μαύρη επέτειος της 21ης Aπριλίου

Mαθήματα δημοκρατίας
από πανεπιστημιακούς δασκάλους

O ρόλος του Πανεπιστημιακού δασκάλου δεν μπορεί να περιορίζεται στη μετάδοση της επιστημονικής γνώσης και να απεκδύεται την κοινωνική του διάσταση. Ξαναδιαβάζοντας τα «Μαθήματα δημοκρατίας» του Γ.Α. Μαγκάκη αναλογίζεται κανείς πόσο κρίσιμη μπορεί να είναι η λειτουργία του Πανεπιστημίου σε δύσκολες και σκοτεινές εποχές, όπως ήταν η περίοδος της Χούντας των συνταγματαρχών για τη χώρα μας, και ποιες ευθύνες βαρύνουν τον πανεπιστημιακό λειτουργό που σέβεται τους θεσμούς της δημοκρατίας και τις αρχές της ελευθερίας. Καθώς πλησιάζει η μαύρη επέτειος της 21ης Απριλίου, θυμόμαστε την εποχή εκείνη μέσα από τις αφηγήσεις του Oμότιμου Καθηγητή κ. Γεωργίου Κουμάντου και του επίσης Oμότιμου Καθηγητή κ. Γεωργίου -Αλέξανδρου Μαγκάκη, δύο από εκείνους τους Πανεπιστημιακούς που με τη δράση τους άναψαν ένα φως στο σκοτάδι της επταετίας.

Συγκέντρωση φοιτητών στο Πανεπιστήμιο το 1973Το πρωινό της 2ας Φεβρουαρίου 1969, ο Εντεταλμένος Υφηγητής τότε Γ.Α. Μαγκάκης πηγαίνει στη Νομική Σχολή, στο κτήριο της οδού Σόλωνος. Τον καλούν στη Γραμματεία, όπου ένας περίφοβος διοικητικός υπάλληλος του δίνει το έγγραφο με το οποίο του κοινοποιείτο η απόλυση από το Πανεπιστήμιο και η απαγόρευση εισόδου σε Πανεπιστημιακούς χώρους. O ίδιος διηγείται: «Παίρνω το έγγραφο, το διαβάζω και πηγαίνω σε ένα καφενείο που ήταν τότε στη γωνία Μασσαλίας και Σόλωνος. Εκεί συλλογίσθηκα για λίγο, έφτιαξα ένα πλάνο για το τι θα πω στους φοιτητές και μπήκα πάλι μέσα στη Σχολή αποφασισμένος να πραγματοποιήσω το μάθημα. Άρχισα να μιλάω και μετά από λίγη ώρα το αμφιθέατρο σειόταν από τις φωνές, τα ασταμάτητα χειροκροτήματα και τα αντιδικτατορικά συνθήματα των δεκάδων φοιτητών που είχαν κατακλύσει το αμφιθέατρο. Η αστυνομία δεν άργησε να έρθει. Τότε ένας από τους φοιτητές ανεβαίνει στην έδρα φωνάζοντας: ‘πρέπει να σταθούμε στο πλευρό του καθηγητή που διώκεται!' Όταν μας συνέλαβαν και τους δυο προσπάθησα να τον βοηθήσω επιμένοντας ότι πρέπει να αφεθεί ελεύθερος καθώς δεν είχε καμία απολύτως ευθύνη για ό,τι συνέβη. Εκείνος, από την πλευρά του, επέμενε ότι έκανε μόνος του ό,τι έκανε και κατά συνέπεια ήταν υπεύθυνος! Προς το βράδυ, όταν πλέον κατάλαβαν ότι η υπόθεση θα τους κόστιζε λόγω της ενημέρωσης του ξένου Τύπου για την υπόθεση, μας άφησαν».

Ο κ. Μαγκάκης«Ήμουν απαράδεκτος και επικίνδυνος για το καθεστώς...»

O λόγος της απόλυσης του Γ.Α. Μαγκάκη από το Πανεπιστήμιο ήταν διότι θεωρείτο απαράδεκτος και επικίνδυνος. Oι παραδόσεις του στη Νομική Σχολή αποτελούσαν ευθείες αντιδικτατορικές εκδηλώσεις. O ίδιος συνεχίζει: «Ήμουν απαράδεκτος και επικίνδυνος για το καθεστώς. Απαράδεκτος γιατί τα μαθήματα και οι παραδόσεις μου αναφέρονταν πάντοτε στη σχέση του δικαίου με την αξία της ελευθερίας αλλά και τη σχέση του νομικού και του πανεπιστημιακού δάσκαλου με την ελευθερία. O νομικός, ειδικά όταν είναι και πανεπιστημιακός δάσκαλος, έχει, πιστεύω, την υποχρέωση να υπηρετεί μέσα από τη δραστηριότητά του την αρχή της ελευθερίας και την πραγμάτωσή της. Μια υποχρέωση που εντείνεται ακόμη περισσότερο υπό το καθεστώς δικτατορίας.

Επειδή έχω ζήσει έντονα τα χρόνια της αντίστασης στην Κατοχή και εν συνεχεία των μεγάλων περιπετειών με τον εμφύλιο και τον αγώνα για την εγκαθίδρυση δημοκρατίας, πάντοτε ήμουν εντονότατα δημοκρατικά τοποθετημένος και ως επιστήμονας. Αλλά με την δικτατορία αυτό εντάθηκε πάρα πολύ. Όταν επιβάλλεται μια δικτατορία το πρώτο συναίσθημα που νιώθει ένας πολίτης, ο οποιοσδήποτε πολίτης έχει μια ευαισθησία, είναι ένας απίστευτος εξευτελισμός, μια αίσθηση ταπείνωσης. Oι συνταγματάρχες μάς έλεγαν ότι δεν είμαστε άξιοι ως πολίτες να έχουμε γνώμη και να χειριζόμαστε τα θέματα της πατρίδας, και αυτοχαρακτηρίζονταν κηδεμόνες του λαού, επειδή εμείς δεν είμαστε άξιοι να επιτελέσουμε αυτό το έργο. Άρχισαν να χρησιμοποιούν μάλιστα και τον παράλογο χαρακτηρισμό ότι είμαστε ανάπηροι στο χειρουργικό τραπέζι, ότι είμαστε στον γύψο και όταν κρίνουν εκείνοι ότι είμαστε σε θέση να περπατήσουμε θα μας έβγαζαν από τον γύψο... Πρόκειται για την εσχάτη ταπείνωση. Να σου λένε ότι δεν είσαι άξιος να έχεις γνώμη για την τύχη της πατρίδας σου.

Αυτό προκαλεί οργή, η οποία εμένα με οδήγησε στην πεποίθηση ότι και το ίδιο το αντικείμενο της Πανεπιστημιακής μου διδασκαλίας δεν μπορεί παρά να υπερτονίζει πλέον ότι Δίκαιο χωρίς την καθιέρωση και εξυπηρέτηση της λειτουργίας θεσμών ελευθερίας δεν είναι Δίκαιο. Είναι εργαλείο στα χέρια του χειριστού της εξουσίας και επομένως είναι εργαλείο καταπίεσης.

Όταν άνοιξε το Πανεπιστήμιο, μετά τις πρώτες ημέρες επιβολής της δικτατορίας, πέρασα μια κρίση: πώς θα μιλήσω, τι θα πω και τι θα τηρήσω; Κατέληξα ότι όχι μόνο θα συνεχίσω στο πνεύμα του απόλυτου συσχετισμού δικαίου και ελευθερίας αλλά θα το οξύνω πάρα πολύ. ‘Αυτό', είπα στον εαυτό μου, ‘θα είναι ο άξονας τον μαθημάτων σου'. Δεν μπορούσα να πάω στο Πανεπιστήμιο και να κάνω τον αδιάφορο, ωσάν να μην συμβαίνει τίποτα.

Για αυτό και από την πρώτη στιγμή ενόχλησα τρομερά. Η ενόχληση αυτή κλιμακωνόταν, όπως κλιμακωνόταν από πλευράς μου και η ένταση των λεγομένων. Αλλά πρέπει να σας πω ότι αυτό κλιμάκωνε και την ανταπόκριση του φοιτητικού κόσμου. Αυτό ήταν το κύριο ενισχυτικό μου. Η μεγάλη ανταπόκριση των φοιτητών μού έδινε δύναμη. Ήταν φανερό ότι έπρεπε να συνεχίσω τον αγώνα μέσα στο αμφιθέατρο».

Μετά την απομάκρυνσή του από το Πανεπιστήμιο ο Γ.Α. Μαγκάκης εντείνει τη αντιδικτατορική του δράση ως μέλος της «Δημοκρατικής Άμυνας». Το Ιούλιο του 1969 συλλαμβάνεται. Για πέντε μήνες μένει σε απομόνωση και υπόκειται σε βασανιστήρια, ενώ τον Απρίλιο του 1970 καταδικάζεται σε κάθειρξη 18 ετών. Από τη φυλακή γράφει αντιστασιακά κείμενα καταγγέλλοντας το καθεστώς. Ένα από τα κείμενα αυτά, το «Γράμμα από τη φυλακή», δημοσιεύεται εκτενώς από τα Μέσα Ενημέρωσης του Εξωτερικού ενώ ένα άλλο με τίτλο «Η Ελλάδα μου» συμπεριλαμβάνεται στην αντιστασιακή έκδοση «Νέα Κείμενα» που κυκλοφόρησε στην Αθήνα το 1971. Το 1972, ενώ ήταν έγκλειστος στις φυλακές, το Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης τον εξέλεξε τακτικό καθηγητή του Ποινικού Δικαίου και της Φιλοσοφίας του Δικαίου. Τον Απρίλιο του 1972 αποφυλακίζεται για λόγους υγείας και διαφεύγει στη Χαϊδελβέργη όπου διδάσκει Ποινικό Δίκαιο χωρίς να σταματά ούτε στιγμή τον αντιδικτατορικό αγώνα. Μετά την πτώση της δικτατορίας επιστρέφει στην Ελλάδα και αρχίζει ξανά τις παραδόσεις του στη Νομική Σχολή.

 

Eπεισόδια με την Aστυνομία στα ΠροπύλαιαΜαθήματα Ελευθερίας – 1969

«Αγαπητοί μου μαθηταί,

Σκοπός των πανεπιστημιακών παραδόσεων δεν είναι μόνον να σας εισαγάγουν εις το δόγμα του Δικαίου και να σας μεταδώσουν απλώς μιαν ειδικήν συλλογιστικήν. Σκοπός των είναι προπαντός να σας καταστήσουν σαφές το πνεύμα και την ουσίαν του Δικαίου. Εις τας μέχρι τούδε συναντήσεις μας εις αυτό ακριβώς το πνεύμα του Δικαίου προσεπάθησα να σας εισαγάγω. Σήμερον ας επανέλθωμεν εις αυτό το πνεύμα, ας ασχοληθούμε μόνον με αυτό και ας τονίσουμε διά μίαν ακόμη φοράν αυτό το οποίον είναι το πλέον θεμελιώδες. Το Δίκαιον δεν είναι ένας οποιοσδήποτε εξαναγκαστικός κανών ρυθμίζων την συμβίωσιν των ανθρώπων. Αν ήτο μόνον αυτό, κατ' ουδέν θα διέφερε από τους κανόνας οι οποίοι διέπουν ωρισμένας κοινωνίας του ζωικού βασιλείου. Δεν θα διέφερε π.χ. από την κοινωνία των μελισσών ή των μυρμήγκων. Εκείνο το οποίον είναι το χαρακτηριστικόν γνώρισμα του Δικαίου, η πεμπτουσία του, είναι ο προσανατολισμός του προς τας αξίας. Μόνον δι' αυτού του προσανατολισμού το Δίκαιον καθίσταται κατάκτησις του πολιτισμού και δικαιώνεται ηθικώς.

Η βασική δε αξία προς την οποία είναι προσανατολισμένο το Δίκαιον ως θεσμός πολιτισμού είναι η ελευθερία.

Τούτο αποδεικνύεται προπαντός από την ιστορίαν. Η ιστορία των ανθρώπων δεν είναι παρά μια πορεία οδύνης και αγώνος διά την κατάκτησιν της ελευθερίας και διά την εξασφάλισιν και την κατοχύρωσίν της διά του Δικαίου.

Μία είναι η μεγάλη αλήθεια εις το πλαίσιον της επιστήμης μας, ότι το Δίκαιον αποκτά το ηθικόν του περιεχόμενον, καθίσταται δηλαδή ηθική αξία, μόνο εφόσον αποβλέπει εις το να διασφαλίση την ελευθερίαν εις τους ανθρώπους. Άλλως το Δίκαιον, άνευ δηλαδή αυτού του προσανατολισμού, καθίσταται μέσον καταπιέσεως εις τας χείρας του ισχυρού, προς εξασφάλισιν της κυριαρχίας του.

Προς την αξίαν της ελευθερίας πρέπει όμως να είναι προσανατολισμένος και ο νομικός και ως επιστήμων και ως άνθρωπος. Διότι άλλως καθίσταται ένας απλός τεχνικός, γνώστης δηλαδή της τεχνικής απλώς του Δικαίου, ο οποίος διατρέχει τον κίνδυνον να γίνη ταπεινός υπηρέτης τον ισχυρού. Την ανάγκη αυτού τον προσανατολισμού προσεπάθησα εις την μέχρι τούδε σειράν των μαθημάτων να σας καταστήσω σαφή. Αυτό ήτο και το βαθύτερον νόημα και η βαθύτερα επιδίωξις αυτών των μαθημάτων.

Πρέπει σήμερον να σας το τονίσω. Διότι το σημερινόν μάθημα είναι το αποχαιρετιστήριον. Μετά βαθυτάτης λύπης μου είμαι υποχρεωμένος να σας αφήσω. Αλλά ο χωρισμός αυτός είναι το τίμημα της συνεπείας προς τας αξίας τας οποίας εσεβάσθην εις όλην μου την ζωήν. Και είναι το τίμημα της επιδιώξεως να κρατήσω και εγώ την έδραν αυτήν βήμα ελευθέρας σκέψεως.

Αι έδραι του Πανεπιστημίου μας έχουν μακράν παράδοσιν. Αξιόλογοι άνδρες τας ετίμησαν εις χαλεπούς χρόνους με τον αγώνα των να τας κρατήσουν βήμα ελεύθερον. Θα ήτο τρομερόν αν η έδρα αυτή εις τας ασθενείς μου χείρας εταπεινούτο.

Από την σειράν των συναντήσεων μας εύχομαι και ελπίζω να παραμείνη εις το πνεύμα μας ο προσανατολισμός προς την ελευθερίαν. Αυτόν τον προσανατολισμόν, τον οποίον οφείλομεν να λάβωμεν ως νομικοί, οφείλομεν να λάβωμεν και ως Έλληνες. Διότι η Ελλάς δεν είναι απλώς μια γεωγραφική έννοια. Είναι προπαντός ιδέα ταυτιζόμενη με την ιδέαν της ελευθερίας.

Ας αναλογισθώμεν λοιπόν αυτήν την ώραν τους λόγους του ποιητού μας και με αυτούς ας αποχαιρετισθώμεν:

"Θέλει αρετήν και τόλμην η Ελευθερία"».

Και η συνέχειά του...

Μαθήματα Ελευθερίας – 1975

«Αγαπητοί μου μαθητές, ας συνεχίσουμε σήμερα την παράδοση από το σημείο που νόμισαν ότι μας σταμάτησαν. Τότε, το Φλεβάρη τον 1969, εξετάσαμε από κοινού το θέμα της σχέσης που υπάρχει ανάμεσα στο Δίκαιο και στην Ελευθερία και με βάση τη σχέση αυτή προσδιορίζαμε και το δικό μας καθήκον, όχι μόνο ως πολιτών, αλλά και ειδικότερα ως νομικών. Νόμισαν τότε "οι ισχυροί" ότι η αμφίδρομη πνευματική επικοινωνία μεταξύ μας, και μάλιστα πάνω σ' ένα τέτοιο θέμα, μπορεί να πολεμηθεί με την εξαναγκαστική διακοπή μερικών παραδόσεων. Πόσο αφελείς υπήρξαν;

Η επικοινωνία μας αυτή, εντεταγμένη καθώς ήταν και είναι και τώρα στο πλαίσιο μιας βαθύτερης αντίληψης για τον ρόλο του ανθρώπου στην κοινωνία και τη ζωή, όχι μόνο δεν διακόπηκε, αλλά ίσα-ίσα ενισχύθηκε. Και μάλιστα λειτούργησε σ' ένα άλλο πεδίο εξίσου σημαντικό και ουσιαστικό και για το Πανεπιστήμιο και για τον τόπο μας. Στο πεδίο συγκεκριμένα του αγώνα που οδήγησε το φοιτητικό κίνημα στον ξεσηκωμό και στην κατάληψη της Νομικής, εδώ ακριβώς, σ' αυτό το κτίριο, σ' αυτές τις αίθουσες με τη μεγάλη ιστορία. Σε εκείνον, δηλαδή, τον φοιτητικό ξεσηκωμό που υπήρξε η πρώτη μαζική και ανοικτή αντιπαράθεση με τη δικτατορία και ο καταλύτης που οδήγησε στο κίνημα του Ναυτικού και στη μεγάλη λαϊκή εξέγερση του Πολυτεχνείου. Έτσι ο διάλογος ανάμεσά μας συνεχίστηκε. Μόνο που μερικοί βρισκόμασταν σε άλλες αίθουσες που ήταν απέξω σιδερόφρακτες, αλλά από μέσα ελεύθερες. Κι εμείς "εντεύθεν και εκείθεν", όλοι στην ίδια θέση.

Σήμερα ας ξαναπιάσουμε τον μίτο των σκέψεων μας και με την παραδοσιακή μορφή πνευματικής επικοινωνίας που συνιστούν οι πανεπιστημιακές παραδόσεις. Και ας ξανασκεφτούμε το θέμα μας, τη σχέση ανάμεσα στο Δίκαιο και την Ελευθερία, πιο πλούσιοι τώρα από τα πρόσφατα βιώματα μας. Γιατί με τα βιώματα αυτά συνειδητοποιήσαμε ότι η σχέση αυτή έχει συνέπειες αμφίδρομες.

Από τη μια μεριά είναι ακριβώς αυτή που γεννά το καθήκον μας να προστατεύουμε και ως νομικοί την ελευθερία και, εκπληρώνοντάς το, να έχουμε την πιο βαθιά δικαίωση της κοινωνικής μας παρουσίας.

Κι απ' την άλλη είναι ακριβώς η εκπλήρωση αυτού του καθήκοντος από μέρους του νομικού κόσμου, που συμβάλλει αποφασιστικά στο να πάρει ουσιαστική υπόσταση η ακατάλυτη σχέση και σύνθεση Δικαίου και Ελευθερίας, η οποία αλλιώς, χωρίς δηλαδή αυτή την εκπλήρωση, θα έμενε ένα φιλοσοφικό απλώς θεώρημα.

Αλλά με τα βιώματα αυτά συνειδητοποιήσαμε και κάτι άλλο πολύτιμο. Μάθαμε, συγκεκριμένα, από την ίδια την πραγματικότητα ότι η ακώλυτη άσκηση των πολιτικών ελευθεριών και η ανόθευτη λειτουργία των θεσμών του δημοκρατικού πολιτεύματος έχουν ως υπόβαθρό τους την ύπαρξη κοινωνικής ελευθερίας, η οποία προστατεύει τον πολίτη και από την πολιτική αλλοτρίωση.

Σήμερα δηλαδή γνωρίζουμε ότι η ανόθευτη λειτουργία της πολιτικής ελευθερίας έχει ανάγκη την κοινωνική απελευθέρωση. Έτσι, η ολοκληρωμένη Δημοκρατία εμπεριέχει και την ύπαρξη θεσμών κοινωνικού κράτους. Η αληθινή, συνεπώς, Δημοκρατία είναι σύνθεση κράτους δικαίου και κοινωνικού κράτους. Και τώρα, μετά τις διαπιστώσεις αυτές, ας προχωρήσουμε στο έργο μας».

O κ. KουμάντοςΤα δραματικά γεγονότα του Απριλίου του '67 βρίσκουν τον Γεώργιο Κουμάντο Εντεταλμένο Υφηγητή του Αστικού Δικαίου. O ίδιος διηγείται: «Λίγες εβδομάδες πριν από την 21 Απριλίου, ίσως με κάποια πολιτική όσφρηση, φοβόμουν ότι τα πράγματα θα πάρουν τον δρόμο που όλοι γνωρίζουμε. Εκείνο το βράδυ στις τρεις μετά τα μεσάνυχτα άκουσα φωνές, άνοιξα το παράθυρο και είδα στη γωνία Αγίου Μελετίου και Πατησίων, όπου έμενα τότε, ένα τανκ. Εκείνη τη στιγμή πέρασαν από τον νου μου όλα όσα θα επακολουθούσαν, τόσο για μένα προσωπικά όσο και για την Ελλάδα. Είδα συμπυκνωμένο όλο το μέλλον που μας περίμενε. Τόσο έντονη ήταν η αίσθηση αυτή που με έπιασαν ρίγη και πήρα μια κουβέρτα για να σκεπαστώ. Δεν μπορούσα ποτέ να αποδεχτώ ότι κάποιος άλλος θα όριζε τι θα πράττω, τι θα λέω και πώς θα το λέω. Δεν μπορούσα να συμβιβαστώ με ένα καθεστώς που θίγει τα θεμέλια της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της ανθρώπινης ελευθερίας…»

Λίγους μήνες μετά την επιβολή της Δικτατορίας η θητεία του στο Πανεπιστήμιο λήγει και δεν ανανεώνεται καθώς το καθεστώς δεν του έδινε πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων. «Το αστείο του πράγματος», μας λέει, «είναι ότι ενώ περίμενα εάν θα μου δώσουν το πιστοποιητικό, ο τότε Πρύτανης μου ανακοινώνει θορυβημένος στο τηλέφωνο ότι με ζητάει ο Παττακός, αντιπρόεδρος της -ας την πούμε- Κυβέρνησης και Υπουργός Εσωτερικών.

Πήγα ένα πρωινό στις οκτώ στο γραφείο του και μετά από μια ελαφρώς παρανοϊκή συζήτηση η οποία κράτησε περίπου μια ώρα, μου προτείνει να βοηθήσω την «επανάσταση» και να γίνω Υπουργός! Ότι θα αρνιόμουν δεν υπήρχε θέμα. Το κρίσιμο, αν θέλετε, για εμένα ήταν εάν θα αρνιόμουν επικαλούμενος κάποια ουδέτερη δικαιολογία ή θα έλεγα τον λόγο της άρνησής μου. Επέλεξα το δεύτερο και του είπα ότι δεν μπορώ να υπηρετήσω μια δικτατορία. Από τότε επιταχύνθηκε η διαδικασία των κυρώσεων, έφυγα από το Πανεπιστήμιο, με παρακολουθούσαν κ.λπ.

Έτσι, βέβαια, δεν έζησα τα γεγονότα μέσα στο Πανεπιστήμιο. Θυμάμαι, όμως, ότι οι φοιτητές δεν έχαναν ευκαιρία στους καθηγητές που ήταν ενάντια στο καθεστώς να εκδηλώσουν τα πολύ ενθουσιώδη αισθήματά τους. Ένα σχόλιο ήταν αρκετό για να ξεσηκώσει ολόκληρο το αμφιθέατρο. Έλεγες για παράδειγμα: «η ελευθερία των συμβάσεων, ...αλλά τώρα για ποια ελευθερία να μιλήσουμε» και γινόταν από κάτω χαλασμός. Σηκώνονταν όλοι και χειροκροτούσαν με ενθουσιασμό».

O Γ. Κουμάντος λαμβάνει μέρος σε διάφορες αντιστασιακές ενέργειες και τον Μάιο του 1972 συλλαμβάνεται και εκτοπίζεται στο Κερασοχώρι Ευρυτανίας και στο Θέρμο Τριχωνίδας. O ίδιος αφηγείται: «μαζί με τον Γιάγκο Πεσματζόγλου, τον Αναστάσιο Πεπονή, την Βιργινία Τσουδερού και άλλους ιδρύσαμε την Εταιρεία Μελέτης Ελληνικών Προβλημάτων. Έργο μας ήταν να κάνουμε εκδηλώσεις στα ακραία όρια της νομιμότητας. Για τις δημόσιες συζητήσεις που οργανώναμε επιλέγαμε χαρακτηριστικούς τίτλους όπως: ‘Παιδεία και Ελευθερία'. Κάποια στιγμή ο Πεσματζόγλου έδωσε την ιδέα να καλέσουμε και ξένους ομιλητές. O πρώτος που ήρθε ήταν ο Jean Rey, τέως τότε πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κομισιόν. Ήρθε και πραγματοποίησε μια συγκλονιστική ομιλία στο ξενοδοχείο Χίλτον, η οποία στρεφόταν ανοικτά κατά της δικτατορίας. Θυμάμαι μια φράση που τάραξε τους παρευρισκομένους: ‘Και καλό είναι να σκέφτονται πώς τελείωσαν οι προκάτοχοί τους Μουσολίνι και Χίτλερ...'.

Όπως καταλαβαίνετε το καθεστώς προσπαθούσε να βρει αφορμή για να μας συλλάβει. Την προπαραμονή μιας άλλης δημόσιας συζήτησης που είχαμε οργανώσει με ομιλητή τον τέως τότε Yπουργό Δικαιοσύνης της Μ. Βρετανίας, Λόρδο Γκάρντενερ, μας συλλαμβάνουν, διαλύουν την Εταιρεία Μελέτης Ελληνικών Προβλημάτων και εκτοπίζουν τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου. Έτσι, βρεθήκαμε εκτοπισμένοι με τον Σάκη Πεπονή στο Κερασοχώρι Ευρυτανίας. Εκεί μείναμε έξι μήνες μαζί και με τον Τάκη Παππά, μετέπειτα πρόεδρο του Δικηγορικού Συλλόγου.

Στο μισοκατεστραμμένο από τους σεισμούς χωριό, υπήρχε φτώχεια και δυστυχία. Παραγγέλναμε θυμάμαι μια εφημερίδα για να διαβάσουμε και έκαναν οι άνθρωποι ουρά στο καφενείο για να την κοιτάξουν όταν θα την αφήναμε.

Μια φορά την εβδομάδα ερχόταν ένας περιπλανώμενος ο οποίος έκανε δυο επαγγέλματα. Το πρωί πουλούσε ψάρια και το βράδυ τέντωνε ένα σεντόνι και με μια παλιά μηχανή έπαιζε κινηματογράφο. Για να παρακολουθήσει κανείς έπρεπε να κουβαλήσει την καρέκλα του και να πληρώσει τρεις δραχμές. Τα έργα ήταν αθλιότητες, κομμένα, αποσπασματικά, χωρίς μοντάρισμα κ.λπ. Μια φορά όμως ήταν κάπως καλύτερα γι' αυτό ανέβασε την τιμή στις πέντε δραχμές. Όταν οι τρεις μας πήγαμε να παρακολουθήσουμε, μας είπε ‘όχι εσείς παιδιά, από εσάς δεν θέλω λεφτά'. Από τους τέσσερίς μας εκείνος ήταν ο φτωχότερος, οπότε του λέει ο Τάκης Παππάς με τρόπο για να μην τον προσβάλει, ‘εμάς δεν μας πειράζει να δώσουμε τα λεφτά για να μην σου λείπουν από τον ισολογισμό σου'. Και αυτός μας απαντά: ‘Μα δεν το κάνω για εσάς, για εμένα το κάνω'. Αυτό μας ταρακούνησε.

Η φρουρά που είχε το χωριό αριθμούσε εικοσιτέσσερις χωροφύλακες. O Διοικητής ανεχόταν να πηγαίνουμε περίπατο εκτός της οικοδομημένης περιοχής. Ένα πρωί που γυρίζαμε από τον περίπατο μας πλησίασε και λέει: ‘Θα θυμηθείτε μετά πώς σας φερόμουν'; Και εγώ του απήντησα: ‘Από τη στιγμή που ξέρετε ότι υπάρχει ένα μετά, είσαστε εξ ορισμού σωσμένος. Το λάθος είναι εκείνων που δεν ξέρουν ότι υπάρχει ένα μετά'. Αυτό τον έκανε ευτυχή, αλλά εγώ συνέχισα λέγοντας: ‘ο Παπαδόπουλος δεν ξέρει ότι υπάρχει πάντα ένα μετά'. Εκεί άρχισε να κάνει βήματα προς τα πίσω για να υπάρξει μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσα σε εκείνον που λέει την ιερόσυλη κουβέντα και στον ίδιο, φοβόταν μην τον κατηγορήσουν οι συνάδελφοί του...»

Κατά τη διάρκεια εκτόπισής του στο Κερασοχώρι και στο Θέρμο ο Γ. Κουμάντος συγγράφει επιστημονικά άρθρα και μελέτες με τη βοήθεια των περιοδικών και των βιβλίων που τον προμήθευε η γυναίκα του. Επίσης, η δικτατορία τού έκανε ‘μια μεγάλη τιμή', όπως σχολιάζει ειρωνικά. «O στρατιωτικός διοικητής Αττικής και Νήσων έβγαλε τότε έναν κατάλογο βιβλίων τα οποία ήταν απαγορευμένα. Μεταξύ λοιπόν του Μαρξ, του Ντοστογέφσκυ, του Τσέχωφ και πολλών άλλων υπήρχε και ένα βιβλιαράκι που είχα εκδώσει για την Ανώτατη Παιδεία. Το να με βάλουνε σε έναν τέτοιο κατάλογο με όλους αυτούς τους λαμπρούς συγγραφείς ήταν μεγάλη τιμή...».

Μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας ο Γ. Κουμάντος επανέρχεται στο Πανεπιστήμιο αρχικά ως εντεταλμένος υφηγητής και αργότερα ως τακτικός καθηγητής του Αστικού Δικαίου.


Αρχή της σελίδας