Πώς βλέπετε το ζήτημα της ασφάλειας των προσωπικών δεδομένων και της ατομικής ζωής σε έναν κόσμο συνεχούς ροής πληροφοριών; Ποιοι κίνδυνοι ελλοχεύουν και υπάρχουν, πιστεύετε, τα απαραίτητα κοινωνικά «αντίδοτα»;
Η προστασία της ατομικής ζωής είναι σήμερα η πιο σπουδαία αποστολή της Πληροφορικής. Όμως, κατά τη γνώμη μου, για το σκοπό αυτό δεν χρειάζονται νόμοι και αστυνόμοι. Το Κράτος, με τη λυσσαλέα προσπάθειά του να ελέγξει το Διαδίκτυο, και να κρυφακούει σ' αυτό, αποτελεί το πιο μεγάλο πρόβλημα, και σίγουρα όχι ελπίδα λύσης. Και όταν λέω Κράτος εννοώ σε πρώτο πλάνο και τις ΗΠΑ και την ΕΕ.
Η προστασία της ατομικής ζωής θα επιτευχθεί με τον ίδιο τρόπο που προστατεύονται τα δημοκρατικά δικαιώματα και τα δικαιώματα του καταναλωτή: Μέσα από τον καθημερινό αγώνα πολιτών για τους οποίους η ατομική ζωή είναι προτεραιότητα. Και με τεχνολογικές λύσεις που η ίδια η Πληροφορική (και ως επιστήμη και ως κλάδος της παραγωγής) θα μας δώσει. Δυστυχώς το πρόβλημα είναι ότι η ατομική ζωή φαίνεται ότι δεν πολυενδιαφέρει τον μέσο πολίτη στην πράξη, ίσως γιατί η κατάργησή της τον πλήττει έμμεσα, ύπουλα, και με καθυστέρηση. Απόδειξη πόσο λίγοι από εμάς χρησιμοποιούμε την ισχυρή κρυπτογραφία (δες π.χ. www.pgpi.org) για της επικοινωνίες μας.
Το θέμα της ατομικής ζωής και της πάλης που διεξάγεται σήμερα για την προστασία της είναι ένα από τα κύρια θέματα ενός μικρού βιβλίου με δοκίμια που έγραψα πρόσφατα, με τίτλο «Ισόβια στους Χάκερ;» (εκδόσεις Καστανιώτη, 2004).
Η έκδοση του πρώτου σας μυθιστορήματος «Το Χαμόγελο του Τούρινγκ» (επανεκδόθηκε πρόσφατα με τον τίτλο «Τούρινγκ: Μαθήματα Αγάπης», εκδόσεις Λιβάνη) είχε μεγάλη απήχηση στο αναγνωστικό κοινό, αλλά θα πρέπει να ξάφνιασε τους συναδέλφους σας στον χώρο του Πανεπιστημίου. Πώς συνδυάζετε, αλήθεια, τις αυξημένες διδακτικές, ερευνητικές αλλά και διοικητικές υποχρεώσεις σας με τη συγγραφή μη επιστημονικών έργων;
Το μυθιστόρημα αυτό ήταν κάτι που, προς μεγάλη μου έκπληξη, ανακάλυψα ξαφνικά μέσα μου μια χειμωνιάτικη μέρα του 1998. Ήταν κάτι που έπρεπε να βγει. Ημουν τυχερός που μπόρεσα να το γράψω χωρίς να παραμελήσω πολυ τη δουλειά μου (τότε ήμουνα μάλιστα και πρόεδρος του τμήματός μου, και δεν περίσσευε πολύς χρόνος). Το έγραφα 6-8 κάθε πρωί, για 2 χρόνια.
Αναφέρεστε συχνά στην αξία της αφήγησης ως οχήματος μετάδοσης της γνώσης, αφού, όπως την έχετε χαρακτηρίσει, πρόκειται για την παλιότερη μέθοδο για να επικοινωνήσει κανείς ιδέες τεχνικού περιεχομένου. Τι είναι για σας τα «Mythe-matiCS» και πώς θεωρείτε ότι η «παλαιομοδίτικη» τέχνη της αφήγησης μπορεί να συνυπάρξει με τη σημερινή έκρηξη των πληροφοριών;
Το σχολείο και το πανεπιστήμιο είναι σχετικά πρόσφατοι θεσμοί, το ίδιο και η γραφή. Σε ολόκληρη σχεδόν την ιστορία της ανθρωπότητας η γνώση μεταδιδόταν με τις ιστορίες των παλιών. Κάθε μορφής γνώση: θρησκεία, τεχνολογία, γεωπονία, υγιεινή, ήθη και έθιμα. O εγκέφαλός μας φαίνεται ότι έχει ιδιαίτερη δίψα για τέτοιας μορφής γνώση (και ειδικά μέρη όπου την αποθηκεύει προνομιακά).
«MythematiCS» είναι ένας νεολογισμός που χρησιμοποιώ για να κωδικοποιήσω μια ενδιαφέρουσα πρόσφατη τάση να χρησιμοποιείται όλο και πιο πολύ η αφήγηση ως μέσο μετάδοσης γνώσης, ιδιαίτερα στη διδασκαλία της Πληροφορικής και των Μαθηματικών. Σχεδόν σε κάθε διάλεξη διακόπτω για κάτι αφηγηματικό, ίσως μια ιστορία ή ιστορική/μυθολογική αναφορά που εξηγεί και εικονογραφεί τις καινούργιες έννοιες, ίσως κάτι από τη ζωή του πρωτοπόρου στον οποίο οφείλεται η ιδέα, καμιά φορά απλώς ένα ανέκδοτο. Για περισσότερα να σας παραπάμψω σε ένα άρθρο που έγραψα για το περιοδικό της διδακτικής της πληροφορικής επ' αυτού:
www.cs.berkeley.edu/~christos/papers/MYTHEMATICS.doc
Θέλετε να μας μιλήσετε λίγο για το βιβλίο που ετοιμάζετε μαζί με τον Απόστολο Δοξιάδη, το Logicomix; Έχω διαβάσει ότι πρόκειται για ένα εγχείρημα απόδοσης της ιστορίας των μαθηματικών με έναν πολύ προσιτό τρόπο. Τι ακριβώς να περιμένουμε και σε ποιο κοινό απευθύνετε αυτή η πρωτότυπη προσέγγιση;
Κατ' αρχήν είναι μια ιστορία ειπωμένη με κόμιξ – γι' αυτό στην ομάδα μας, εκτός από τον Απόστολο κι εμένα, ειναι και ο Αλέκος Παπαδάτος, φοβερός τεχνίτης του σκίτσου. Είναι η ιστορία της Λογικής, του κλάδου των μαθηματικών που σπουδάζει τα ίδια τα μαθηματικά, τις έννοιες της μαθηματικής αλήθειας και της απόδειξης. Πώς ξεπήδησε μέσα από την ανασφάλεια και ωρίμασε μέσα στη δίνη του 20ού αιώνα, προωθούμενη από την φιλοδοξία των μεγάλων μαθηματικών της εποχής. Πώς το οικοδόμημα αυτό κατέρρευσε με τη διατύπωση του περίφημου θεωρήματος της μη πληρότητας του Gödel, που λέει ότι κανένα μαθηματικό σύστημα δεν μπορεί να μας οδηγήσει στην απόλυτη αλήθεια. Και πώς η δραματική αυτη άρνηση οδήγησε, λίγα χρόνια αργότερα, και με τελείως απρόσμενο τρόπο, στον υπολογιστή και τη νέα εποχή.
Αλλά το Logicomix λέει επίσης την ιστορία των πρωτοπόρων της Λογικής, την ιστορία του Russell και του Cantor, του Gödel και του Wittgenstein, του Τuring, του Post και του von Neumann. Ιστορίες απίστευτης τραγικότητας (πέρα από εκείνη του αιώνα), αφού τόσοι πολλοί από τους ιδιοφυείς αυτούς επιστήμονες είχαν τραγικό τέλος, ή πάλεψαν όλη τους τη ζωή με τη διανοητική αρρώστια.
Και (μιμούμενο τη Λογική και την Πληροφορική που συχνά αντλούν τη δύναμή τους από το τέχνασμα της αυτοαναφοράς) το Logicomix λέει και την ιστορία του ίδιου του βιβλίου, του Απόστολου, του Αλέκου, εμένα, όλης της παρέας, καθώς ανακαλύπτουμε, σιγά σιγά, τη συναρπαστική αυτή ιστορία.
Η βράβευσή σας από το Πανεπιστήμιο Αθηνών έχει για σας, πέρα ίσως από συγκινησιακές παραμέτρους, μια πιο χειροπιαστή αξία; Όσον αφορά ίσως τη συνεργασία σας με το εν λόγω Πανεπιστήμιο;
Πάντα ήμουν φίλος του τμήματος Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών, αλλά και του Μαθηματικού, του Πανεπιστημίου Αθηνών, πάντα είχα αγαπητούς φίλους εκεί. Αλλά τώρα πια είμαι μέλος της οικογένειας. Όταν θα σκέφτομαι για την Πληροφορική και τα Μαθηματικά στην Ελλάδα, το Πανεπιστήμο Αθηνών θα έρχεται στο μυαλό μου. Όταν βρίσκομαι στην Ελλάδα, τα πόδια μου θα με πηγαίνουν μόνα τους προς τα εκεί. Γιατί είναι το Πανεπιστήμιό μου, το σπίτι μου.
