ΤΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ


Συνέντευξη:
Ν. ΛΕΓΑΚΗΣ - Ε. ΓΙΑΜΑΡΕΛΛΟΥ

15/2/2006
Συνέντευξη στον Σ.Ν. Κοδέλλα

N. Λεγάκης - E. Γιαμαρέλλου, καθηγητές της Iατρικής Σχολής

H γρίπη των πτηνών και ο άνθρωπος


Τους τελευταίους μήνες έχει σημάνει και στην Ευρώπη συναγερμός εξαιτίας της εμφάνισης της γρίπης των πτηνών. Για τη σωστότερη ενημέρωση όλων μας σε θέματα που άπτονται της γρίπης των πτηνών, στο παρόν φύλλο ο καθηγητής Μικροβιολογίας και Διευθυντής του Εργαστηρίου Μικροβιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Νικόλαος Λεγάκης και η καθηγήτρια Μικροβιολογίας και Διευθύντρια της Δ' Παθολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών κυρία Ελένη Γιαμαρέλλου απαντούν στις ερωτήσεις μας αναφορικά με τα βασικά χαρακτηριστικά του ιού της γρίπης των πτηνών, για τον κίνδυνο γονικής μετατροπής του ιού, για τα αποδημητικά πουλιά και τον ρόλο τους στη διαδικασία μετάδοσης του ιού, για τα συμπτώματα του ιού στον άνθρωπο αλλά και για το τι θα πρέπει να προσέχουμε.

O κ. ΛεγάκηςΚύριε Λεγάκη, ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του ιού της «γρίπης των πτηνών»;

Oι ιοί της γρίπης χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες: την ομάδα Α, την ομάδα Β και την ομάδα C. Oι ιοί τύπου Α βρίσκονται στον άνθρωπο αλλά και στα ζώα, ενώ οι τύποι B και C βρίσκονται βασικά στον άνθρωπο και σπανιότατα σε ζώα. O ιός της γρίπης των πουλερικών H5N1 ανήκει στην ομάδα Α.

Σε αντίθεση με τα άλλα μικρόβια που αποτελούνται από δύο είδη νουκλεϊνικών οξέων, οι ιοί αποτελούνται από ένα είδος νουκλεϊνικού οξέος, είτε DNA είτε RNA. Oι RNA ιοί αποτελούνται μόνον από μια πολυνουκλεοτιδική αλυσίδα, ενώ οι DNA ιοί έχουν δύο αλυσίδες. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι το ένζυμο που πολλαπλασιάζει τους RNA ιούς κάνει πάρα πολλά λάθη κατά τη διαδικασία πολλαπλασιασμού. Συγκεκριμένα, κάνει ένα λάθος στους δέκα χιλιάδες δομικούς λίθους. Αντίθετα, στους ιούς DNA το αντίστοιχο ένζυμο κάνει ένα λάθος στο ένα δισεκατομμύριο δομικούς λίθους. Όσον αφορά τους ιούς της γρίπης, είναι RNA και μάλιστα αρνητικής πολικότητας. Αυτό σημαίνει ότι προκειμένου να πολλαπλασιαστούν μέσα στο κύτταρο πρέπει να κάνουν δύο κύκλους, με συνέπεια το ένζυμο το οποίο μεταφράζει τον ιό να έχει δύο «μεγάλες ευκαιρίες» για να κάνει λάθος. Είναι με άλλα λόγια πολύ ευκολότερο ένας ιός RNA αρνητικής πολικότητας να υποστεί μεταλλαγή σε σύγκριση με άλλους ιούς. Επίσης, ένα ακόμα χαρακτηριστικό του ιού είναι ότι ο πυρήνας του δεν είναι ενιαίος αλλά τεμαχισμένος σε οκτώ ξεχωριστά κομμάτια. Αυτό έχει πολύ μεγάλη σημασία γιατί, διευκολύνει τη δημιουργία νέου ιού, όταν δύο διαφορετικού τύποι του ιού A βρεθούν μέσα στο ίδιο κύτταρο.

Εμείς γιατί φοβόμαστε αυτή τη μετατροπή του ιού;

Oι ιοί που ανήκουν στην κατηγορία H5 είναι πάρα πολύ παθογόνοι τόσο για τα πουλερικά όσο και για τον άνθρωπο. Σημειώνεται επίσης ότι επειδή ο ιός Η5Ν1 δεν κυκλοφορεί στον άνθρωπο (είναι τελείως διαφορετικός από τους ιούς που προκαλούν την εποχιακή γρίπη) δεν υπάρχει ανοσία.

O ιός των πουλερικών H5N1 για να μολύνει τον άνθρωπο πρέπει να βρει μια κατάλληλη υποδοχή προκειμένου να προσκολληθεί στα επιθηλιακά κύτταρα του ανθρώπινου σώματος. Ευτυχώς για εμάς, ο υποδοχέας στα κύτταρα των πτηνών διαφέρει αισθητά από τον υποδοχέα των επιθηλιακών κυττάρων του αναπνευστικού βλεννογόνου στο ανθρώπινο σώμα. Τελευταία διαπιστώθηκε ότι το αναπνευστικό επιθήλιο του ανθρώπου διαθέτει υποδοχείς και για τον ιό Η5Ν1. Ωστόσο, αυτοί οι υποδοχείς βρίσκονται σε αφθονία στη βλέννη που επαλείφει τον αναπνευστικό βλεννογόνο. Σε μόλυνση δε του ανθρώπου με τον Η5Ν1, αυτός να δεσμεύεται στη βλέννη και να μην προσκολλάται στα κύτταρα και να προκαλεί λοίμωξη. O ιός των πουλερικών, λοιπόν, δεν μπορεί να μολύνει ευχερώς τον άνθρωπο.

Όλοι οι ιοί που έχουν προσβάλει κατά καιρούς τον άνθρωπο προκαλώντας πανδημίες έχουν προέλθει από συνδυασμό ανθρώπινου ιού με ιό που προέρχεται από πουλερικά. O Η5N1 είναι πράγματι υβρίδιο το οποίο, ωστόσο, έχει δημιουργηθεί από συνδυασμό ιών που προέρχονται μόνο από πουλερικά (χήνες, κοτόπουλα, ορτύκια). Είναι σημαντικό, με άλλα λόγια, ότι ο ιός H5N1, μέχρι αυτή τη στιγμή, δεν έχει πάρει κανένα γονίδιο από ανθρώπινο ιό.

Με τις βαθμιαίες μεταλλαγές (αντιγονική παρέκκλιση) που υφίσταται ο ιός ενδέχεται να καταστεί ικανός να προσκολληθεί στον υποδοχέα των επιθηλιακών κυττάρων του ανθρώπινου σώματος, με αποτέλεσμα να προκαλεί λοιμώξεις αλλά και να μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Επίσης, φόβος υπάρχει και από την γονιδιακή μετατροπή κατά την οποία αλλάζει απότομα ένα τμήμα του ιού. Αυτό μπορεί να γίνει, για παράδειγμα, στον χοίρο. O χοίρος έχει υποδοχείς και για τον ιό του ανθρώπου και για τον ιό των πτηνών. Εάν τύχει και οι δύο ιοί να μολύνουν το ίδιο κύτταρο του χοίρου τότε τα διάφορα κομμάτια των δύο ιών μπορεί να μπλέξουν μεταξύ τους και τελικά να δημιουργηθεί ένας νέος ιός. Εάν λ.χ., ένα κομμάτι από τον ιό των πτηνών μπει μέσα στον ιό του ανθρώπου τότε καταλαβαίνετε ότι εύκολα αυτός ο ιός (που έχει μάθει να ζει μέσα στο ανθρώπινο σώμα) μπορεί να περάσει από τον χοίρο στον άνθρωπο. Αυτό, βέβαια, μπορεί να γίνει ακόμα και μέσα στο ανθρώπινο σώμα. Για να συμβεί αυτό θα πρέπει να υπάρξει πολύ μεγάλο ιικό φορτίο (π.χ. παρατεταμένη ή επανειλημμένη έκθεση του ατόμου στον ιό) έτσι ώστε η υπερβολική δόση να μπλοκάρει την ανασταλτική δόση της βλέννας η οποία βρίσκεται κατά μήκος του αναπνευστικού επιθηλίου και η οποία μπλοκάρει τον ιό των πουλερικών.

Επομένως, προς το παρόν, ο ιός μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο...

Έως ότου να γίνει (εάν ποτέ γίνει) η γονιδιακή μετατροπή ή αντιγονική παρέκκλιση του ιού, ο ιός των πουλερικών H5N1 δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Υπάρχει κίνδυνος να κολλήσουν τον ιό οι γάτες και οι σκύλοι;

Όχι, δεν υπάρχει τέτοιος κίνδυνος. Μόνο πειραματικές μολύνσεις με τον ιό της γρίπης των πουλερικών H5N1 έχουν πετύχει οι επιστήμονες σε γάτες, σε ποντίκια και σε κουνάβια. Έξω στη φύση δεν είναι δυνατόν να μολυνθούν οι γάτες και οι σκύλοι.

– Κύριε Λεγάκη, σας ευχαριστούμε για τα όσα κατατοπιστικά μάς είπατε.



Κυρία Γιαμαρέλλου, ορισμένοι ερευνητές/επιστήμονες προχωρούν σε εκτιμήσεις όσον αφορά την απώλεια σε ανθρώπινες ζωές σε περίπτωση πανδημίας. Συμμερίζεστε αυτές τις απόψεις;

Η κ. ΓιαμαρέλλουΌχι, δεν τις συμμερίζομαι. Κανείς δεν ξέρει, εάν και όταν ο ιός της γρίπης περάσει στον άνθρωπο, πόσο λοιμογόνος θα είναι. Μπορεί τελικά και να μην είναι τόσο λοιμογόνος. Επομένως, δεν μπορούμε να προβλέπουμε με βεβαιότητα τις συνέπειες, τους θανάτους κ.λπ. Χαρακτηριστικό ως προς την άγνοια της λοιμογόνου ικανότητας του ιού όσον αφορά τον άνθρωπο είναι οι πιθανές απώλειες που υπολογίζει ο Παγκόσμιος Oργανισμός Υγείας (Π.O.Υ.) σε περίπτωση που ξεσπάσει πανδημία από τον ιό. Σύμφωνα, λοιπόν, με τον Π.O.Υ. εάν ξεσπάσει πανδημία θα έχουμε παγκοσμίως 2 έως 50 εκατομμύρια θανάτους. Επίσης, οι νοσηλείες θα κυμανθούν, σύμφωνα πάντοτε με τον Π.O.Υ., από 6 έως 28 εκατομμύρια. Το γεγονός ότι και στα δυο αυτά μεγέθη δίνει ένα τόσο μεγάλο εύρος φανερώνει ακριβώς την άγνοια που έχουμε όσον αφορά τον ιό. Εγώ είμαι περισσότερο αισιόδοξη και θέλω να πιστεύω ότι τίποτε από όλα αυτά δεν θα επαληθευτεί.

Έχουμε την αίσθηση ότι υπάρχει στον απλό κόσμο, σε όλους εμάς, μια σύγχυση ανάμεσα στις έννοιες της επιδημίας και της πανδημίας. Θέλετε να μας βοηθήσετε να διευκρινίσουμε τις δύο έννοιες;

Δυστυχώς, μήνες τώρα ορισμένα Μ.Μ.Ε. σπέρνουν τον πανικό για τη γρίπη των πουλερικών μπερδεύοντας τον κόσμο. Έτσι, σήμερα που πραγματικά πρέπει να είμαστε σε μια εγρήγορση το κοινό εμφανίζεται μπερδεμένο και επιπλέον έχει κορεστεί και δεν θέλει να μάθει τίποτα περισσότερο. Ασφαλώς και πρέπει να ξεχωρίζουμε τις έννοιες της επιδημίας και της πανδημίας. Επιδημία έχουμε όταν τα κρούσματα της γρίπης (ή μιας άλλης λοίμωξης) σε μια συγκεκριμένη περιοχή (π.χ. σε κάποια χώρα) είναι περισσότερα από αυτά που συνήθως συμβαίνουν κάθε χρόνο. Όταν όμως μιλάμε για πανδημία σημαίνει ότι δεν υπάρχει άνοσος πληθυσμός, καθώς κανείς δεν έχει τα ειδικά αντισώματα και όλοι μπορούν να προσβληθούν. Σε αυτή την περίπτωση, έχουμε μεγάλη νοσηρότητα και μεγάλη θνητότητα με φοβερές οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες.

Έχουμε στοιχεία για το πόσοι άνθρωποι μολύνθηκαν από τον ιό των πουλερικών το 2005;

Επίσημα, το 2005 προσβλήθηκαν 170 άνθρωποι και από αυτούς πέθαναν οι 92, δηλαδή στα επίσημα στοιχεία παρουσιάζεται μια θνητότητα της τάξεως του 55%. Ωστόσο, αυτά τα στοιχεία δεν λαμβάνουν υπόψη τους ανθρώπους με πιθανές ασυμπτωματικές λοιμώξεις, εκείνους δηλαδή που μολύνθηκαν από τον ιό και δεν εξεδήλωσαν κανένα σύμπτωμα. O αριθμός αυτών των ατόμων μπορεί να ανέρχεται σε πολλές χιλιάδες. Επομένως, αυτό που εμείς καταγράφουμε στα επίσημα στοιχεία είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου, δηλαδή τους ανθρώπους που εισήχθησαν στο νοσοκομείο. Εάν, όμως, αναγάγουμε τους 92 θανάτους σε όλες αυτές τις πιθανές χιλιάδες ανθρώπων που πιθανόν ξεπέρασαν τον ιό με κάτι πάρα πολύ ελαφρό, η θνητότητα από το 55% μειώνεται εξαιρετικά. Γι' αυτό και με βλέπετε αισιόδοξη...

Για τη μετάδοση του ιού σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν τα αποδημητικά πουλιά. Γιατί, όμως, τα πτηνά αγαπούν τόσο πολύ τη χώρα μας;

Για μια σειρά από λόγους. Πρώτον, γιατί έχουμε πάρα πολλούς υδροβιότοπους. Δεύτερον, τα μεγάλα μεταναστευτικά πουλιά προτιμούν να ξεκουραστούν στη χώρα μας γιατί έχουμε πάρα πολύ καλό κλίμα. Τρίτον, γιατί στη χώρα μας, σε αντίθεση με την Ισπανία ή την Ιταλία, δεν έχουμε υβρίδια (ειδικά ζώα) τα οποία τρέφονται με αίμα τσιμπώντας τα μεταναστευτικά πουλιά. Ένας τελευταίος παράγοντας που συνέβαλε καθοριστικά στο να έχουμε εφέτος ειδικά μεγάλο αριθμό μεταναστευτικών πουλιών ήταν οι καιρικές συνθήκες που επικράτησαν σε πάρα πολλές χώρες, με αποτέλεσμα τα πουλιά να μεταναστεύσουν περισσότερες από μία φορές. Με το πολύ κρύο στις βόρειες χώρες ήταν σαν να είχαμε τρεις χειμώνες.

Πώς συμβάλλουν τα μεταναστευτικά πτηνά στην μετάδοση του ιού;

Τα μεταναστευτικά πτηνά που εγκαθίστανται σε μια χώρα μολύνουν διάφορα οικόσιτα πουλιά με τα κόπρανά τους (τα οποία είναι μολυσμένα). Oρισμένα από αυτά τα οικόσιτα πουλιά που μολύνθηκαν δεν νοσούν, ωστόσο τα περισσότερα νοσούν και πεθαίνουν μέσα σε 24 ώρες, όπως έγινε στην Ελλάδα για παράδειγμα, με τους κύκνους. Τα οικόσιτα πτηνά μεταφέρουν με τα πόδια τους τις μολυσμένες «κουτσουλιές» και στη συνέχεια ο πτηνοτρόφος, ο χωρικός και εκείνος που αγαπάει το πτηνό το πιάνει με τα χέρια του. Ακολούθως, είναι δυνατόν να τρίψει τα μάτια του, με αποτέλεσμα να απορροφήσουν τον ιό οι βλεννογόνοι ή μεταφέρει κατευθείαν τον ιό με τα χέρια στο στόμα του, τον καταπίνει και έτσι τελικά θα νοσήσει.

Ποια είναι τα συμπτώματα στον άνθρωπο και πότε εκδηλώνονται;

Τα συμπτώματα στους ανθρώπους εκδηλώνονται 5 έως 7 ημέρες μετά τη μόλυνση. Διαφέρουν από το κοινό κρυολόγημα καθώς έχουμε υψηλό πυρετό, βήχα, δύσπνοια και πνευμονία σε περισσότερο από το 50% των ασθενών. Το υπουργείο Υγείας έχει εξασφαλίσει όταν έχουμε τέτοια ύποπτα συμπτώματα να γίνεται ένα ταχύ τεστ τα αποτελέσματα του οποίου είναι έτοιμα σε είκοσι λεπτά. Εάν το τεστ αυτό που ανιχνεύει όλους τους ιούς της γρίπης (δεν είναι ειδικό) είναι θετικό, τότε τα δυο Ελληνικά κέντρα αναφοράς (Αθήνας και Θεσσαλονίκης) κάνουν μια ειδική εξέταση και μέσα σε 4 έως 6 ώρες ξέρουμε εάν πράγματι ο ασθενής πάσχει ειδικά από την γρίπη των πουλερικών.

Επομένως, εάν κάποιος έχει πυρετό και πονάει ο λαιμός του δεν σημαίνει ότι έχει και τη γρίπη των πτηνών...

Οχι, βέβαια. Εάν έχουμε, για παράδειγμα, ένα σχετικά νεαρό άτομο το οποίο έχει πυρετό, πονάει ο λαιμός του και έχει μυαλγίες, το πιθανότερο είναι ότι έχει ένα κοινό κρυολόγημα, δηλαδή έχει προσβληθεί από κάποιον από τους πάνω από 300 είδη ιών, οι οποίοι μπορούν να προκαλέσουν τα ίδια συμπτώματα. O Παγκόσμιος Oργανισμός Υγείας έχει δώσει τον εξής ορισμό ύποπτου κρούσματος για την γρίπη των πουλερικών: O ασθενής πρέπει να έχει υψηλό πυρετό και προβλήματα από το αναπνευστικό αλλά συγχρόνως να έχει και επιδημιολογικά κριτήρια που σημαίνει ότι τις τελευταίες επτά ημέρες έχει ταξιδέψει σε άλλη χώρα όπου έχει εμφανιστεί ο ιός ή είχε επαφή με κάποιο πτηνό το οποίο δεν ήταν καλά στην υγεία του. Βέβαια, εφόσον έχουμε σήμερα και νεκρούς κύκνους στην χώρα μας, δεν είναι ανάγκη να έχει κανείς ταξιδέψει στο εξωτερικό αρκεί η επαφή του με οποιοιδήποτε πτηνό.

- Κυριά Γιαμαρέλλου, τι θα πρέπει να προσέχουμε γενικά;

Πρέπει να προσέχουμε πάρα πολύ την υγιεινή μας. Επίσης, πρέπει να γνωρίζουμε ότι ο ιός στο ψυγείο μπορεί να μείνει ζωντανός για πολύ καιρό (τρεις μήνες σε μηδέν βαθμούς και ένα μήνα σε θερμοκρασία δωματίου). O ιός καταστρέφεται εάν μαγειρέψουμε το φαγητό επί 30 λεπτά στους 60 βαθμούς. Επομένως, το φαγητό χρειάζεται καλό μαγείρεμα σε υψηλές θερμοκρασίες και φυσικά σε καμία περίπτωση δεν τρώμε ωμά τα αυγά -πάντοτε τα μαγειρεύουμε καλά. Oι πτηνοτρόφοι θα πρέπει να περιορίσουν τα πουλερικά σε κοτέτσι με κλειδαριά και σκεπή. Επίσης, τόσο οι πτηνοτρόφοι όσο και όλοι εμείς δεν πρέπει να πιάνουμε τα πτηνά, νεκρά ή ζωντανά, με γυμνά χέρια. Τέλος, πρέπει να μάθουμε να πλένουμε συχνά και πολύ καλά τα χέρια μας με άφθονο σαπούνι και νερό. Πρέπει να μάθουμε να βήχουμε και να φτερνιζόμαστε στο μαντίλι μας, ή ακόμα και στο μανίκι μας (!), και αμέσως μετά να πλένουμε τα χέρια μας.

– Σας ευχαριστούμε πολύ, κυρία Γιαμαρέλλου.


Προέλευση σελίδας:
17-10-2018 11:25